Drama, Teatri dhe letersia &Nijazi RAMADANI

KLUBI I ARTISTEVE DHE GAZETAREVE 'RRJEDHA' ARTISTS AND JOURNALISTS CLUB ' Edicioni:  Krijimtaria letrare e Nijazi Ramadanit Monografia  Shtegtim ne histori - I - Poblicistika, letrat  Argetuese Krijimtaria = NIJAZI RAMADANi ~ PROFILI SHUME DIMENZIONAL Hulumtime, shenime  RrjedhaPress  Faqja e parë (Ballina) Photo - Galeria- Foto artet pamore, skenike, letrare, muzikore Galeria Rrjedha Revista  RRJEDHA Rrjedhapress Rrjedha Piktura- publikimet e SHB Rrjedha Ballina  RRJEDHA  Fotografia Libri Personalitete Spektri-thjerëza~ Personazh i lirisë Favorite Links

Edicioni dhe fotogaleria Rrjedha Gjilan:NIJAZI RAMADANI: Imazh i ngrire(proza)

     

 

  NIJAZI  RAMADANI

 

Vrojtime

 artistike

 

RRJEDHA

 

Botues

Rrjedha

Biblioteka art

Sokrati

Redaktor

Mehmetali Rexhepi

Recensent

Xheme Karadaku

korrektor

Autori

Perkujdesja artistike

radhitja kompjuterike: 

Design@rrjedha

Gjilan

 

 

           

 

 

 

Rilexime: Ne 10 vjetorin e vdekjes  te poetit   Beqir Musliun

Beqir Musliu        Me Beqir Musliu kur pinim kafe per te gjalle, ne nje kafe-bar te tij, Gjilanit, dhe aso kohe, deshiroja ta pyesja dicka, por, duke perbire e pertypur fjalen per te saten here.

Nderkohe ndonje varg,  pa e hedhur fare ne leter, ia tregoj atij, ndonese, i druaj vetes per vargun... mos do jete i mbyllur, mu ashtu sic ishim edhe ne vete, per nje kohe te pakohe. Nuk deshiroja ta largoja nga meditimet e thella, sado qe, si  gjithnje ai, ishte liber i hapur per te gjithe ne qe deshironim te ecnim ne rrugen e letrave. Si hapur, ai, nuk kurseu asgje per te na mesuar  ndonje, dicka nga zanati i artit letrar.

Shume kush e pa si njeri i rralle i letrave shqipe ne gjysme shekullin e kaluar. Shi per kete, me vone e perkujtova permes vargjeve te shkruara te revista Fjala..,  si njeri qe ec me Shen Albanin..., i cili perballoi /karshi/ regjimit te atehershem te viteve te /60-te a, para Plenumit te VI-te, kur ia vune prangat, atij dhe poetit, Rexhep Elmazit, ( i martirizuar) te prire prej Adem Demacit. Beqiri pastaj talenti e guximi iu bene virtyt, ne librin e tij, /Rima te shqetesuara/  - /65; poezite Shqiponja merdhezuni, Lulekuqet e  gjakut, dhe si autor i /Kurores sonetare per Skenderbeun/, u perball me anatemen, dogmat, ndonese me vone i eshte  ndaluar hovin te Plejada ne numrin e shtate te saj... Vitet e /70-ta i vazhdoi me frymen liberale, poemen /Vdekja e poetit ne kuroren  sonetike/, kushtuar poetit te martirizuar, Fazli Graicevcit,  kur mbet si nje rob i fisnikeruar per te lene edhe amanetin ne frymen e tij te fundit, varrosmeni ne vendlindje. Sa here kam dashur te pyes dicka, e kame gjetur ne vepren e tij. Ai ishte nga te paret qe bukurine si kategori estetike e futi edhe korniza te erret (/Bukuria e Zeze/ - /68), duke i vene bazat e nje identiteti te perparuar te letrave shqipe. Shi per kete, Rexhep Qosja me te drejte e rreshtoi vazhdimesine dhe kembengulesin dhe frymezimin e tij prej shemtive dhe kategorive negative njeriun mund te vije ne perfundim se kjo vertet, eshte bota reale dhe me afert me prirjen e tij krijuese ...  Ketu duhet theksuar gjeresine e problematikes, seriozitetin e meditimeve, shfrytezimin e qelluar te legjendave dhe te simbolikes kombetare, mjeshterine e organizimit kuptimor  ne pergjithesi(/Sezam/,R. Qosja).

Me vepren e tij, mund te flitet per nje rrumbullakim te artit si teresi (poezi, proze, drame, kritike, publicistike, etj.), duke i perthyer limitet tradicionale mes gjinive, llojeve, zhanreve letrare, qe ai arrin te Vegullia, si dhe me romanin /Amullia/, i cili priti ta shoh driten vetem pas nje cerek jete njeriu. Beqir Musliu- Gjate viteve  sa punoi, krijoi dhe editoi per revisten /Jeta e Re/ me E. Mekulin, R. Qosjen, si edhe te /Fjala/ e /Zeri i Rinise/, Prishtine. Ai mbeti deri ne fund nje liber i hapur, perkunder asaj se iu muar per te madhe /formula e tij e nje tipi me te mbyllur/, ndonse ishte e qarte se e shkruar ne / kohe te pakohe/.Ne cerekun e fundit te jetes se tij, ai i solli letrave shqipe edhe permbledhjet me poezi /Sezamet/ - /72, /Parabolla/ - /76, /Darka e magjise/ - /78), romanet /Vegullia/ - /79, /Mbledhesit e purpurit/ - /82, sikur edhe tri te tjerat te shoqeruara me  tete dramat, permbledhur ne librin /Shtrigani i Gjel-hanit/ - /89 dhe /Rrokullima/ - /90. Megjithate opus te gjer te art-jete-shkrimit Ai, ka nderruar vetem dhomen me 11 qershor 1996, per te cilin jeton vepra e tij.

Pas vdekjes Beqes, iu botuan edhe shtate veprat e tij, njera nga ato vepra eshte edhe permbledhja me tregime te dala nga prozat tregimtare, /Kori i gjelave te vdekur/, sipas perzgjedhjes dhe shijes artistike te atyre letrave qe na i la ne doreshkrim, si borxh per t/ia botuar me amanetin e tij, nen perkujdesjen e Musa Ramadanit. Dhe, ne mesin e atyre tregimeve eshte edhe /Arkivoli per Sadek Hadajatin/, (Jeta e Re/, 1996) ne te cilin me se shumti reflektohet qenia e tij, krijuese, fati i shkrimtarit te perndjekur qe nderlidhet edhe me vete krijuesin me sistemin e viktimizimit te njeriut, sipas studiuesit N. Ismajli. , qe me me ndjenje perkon me ate te F. Kafkes, /Metamorfoza/, ku pasqyrohet fantazia krijuese dhe bota reale e tij, si nje qenie dualiste, njesoi e thjeshte ne jeten e sotshme, si dhe me parandjenje te reflektimit te asaj qe po ndodhte ne shekullin qe po permbyllej dhe fillimin e tij. Tregimet e permbledhura e te botuara ne vepren /Kori i gjelave te vdekur/, ku permban edhe tregimin /Arkivoli i Sadek Hedajata/, gati me se miri ka arritur ta paraqes poziten e tij, krijuese dhe gjendjen e vete shkrimtarit, fatin e krijuesit karshi sistemit sundues, sunduesit, anatemes, e qe supozohet ta kete shkruar pas kthimit nga Tirana, permes Shkupit ne Prishtine. Ishte ky, udhetimi i tij, i fundit, Tirane-Shkup-Prishtine qe perkonte me ate te arkivolit te Sadek Hedajatit, Nju Delhi-Bombai-Kalkute, nga se edhe para ndjente edhe ate qe po nderronte dhomen, andaj la edhe amanetin ne frymen e tij te fundit: /Varrosmeni ne Gjilan/. Gjilani ia la emrin e tij, nje udhes qe thirret sot me emrin e tij, Beqir Musliu, por, edhe nje Fondacionit letrar qe kurre nje here nuk iu botoi, qofte edhe nje varg te tij apo per kushtues. Pardon. Po te ishte gjalle, Ai?!

Ne mesin e atyre veprave qe u jane botuar pos mortum, shtate-tete sosh, ne keto dhjete vjetet e fundit sa nuk ishte fizikisht me ne, per kete njeri te madh te letrave shqipe, per nder te cilit, numri i 6-te i Revistes letrare-kulturore /Agmia/, percillej me nje foto dhe nje shkrim te studiuesit, N. Ismajlit, por, shume nga veprat e tij, ende ka mbetur e pabotuar.

Zeri, qershor, 2006, Prishtine, ARS- Poetika, Tirane )

 

 

 

 

Poet gjitheperfshires, Ali Huruglica  

Ali Huruglica   

Vepra e Prend Buzhales / Shkrimtari prane buzeqeshjes/, Letersia per femije e Ali Huruglices, vjen dhjete vjet pas vdekjes se tij, duke ofruar nje game te gjere vrojtimesh per nje nga nismetaret e Plejades se shkrimtareve per femije te Kosoves juglindore, Ali Huruglica. Me kete veper gjitheperfshirese, autori Prend Buzhala e ka ndare  librin e tij ne pese kapituj:

Leximi kontestual (Biografia  krijuese), Estetika: Kenga dhe bukuria (semantika e kenges dhe konceptimi i saj). Strukturat tipologjike letrare (Rrethi tematike, larmia e trajtave artistike), Shkopi magjik i narracionit ( Vepra / Shkurtabiqi zemerarte/), Poetika, struktura stilistike e metrike ( Vlerat estetike, figuracioni, vargu).Ne kete veper te perkushtuar  poetit Ali Huruglica , te cilin autor, bashke kohaniket e tij, e kane cilesuar si nje nga krijuesit me te vecante te letersise per femije te plejades se shkrimtareve te viteve te /60-ta. Huruglices i eshte pasqyruar jeta dhe krijimtaria e plote letrare ne nje veshtrim te gjithanshem dhe me plotesi gjitheperfshirese. Autori Buzhala, pervec kesaj, me kete liber, i eshte perkujtuar gjysme shekulli poetit, Ali Huruglica, i cili  ka filluar krijimtarine e tij ne vitet e 50-ta te shekullit te kaluar. Nderkaq, me permbledhjen e pare poetike u paraqit ne vitet e /60-ta, po ne ate kohe, sipas Buzhales, eshte edhe koha kur u shfaqen edhe disa emra te tjere te rinj, te shquar te letersise per femije ne Kosove. Ne kontest te shkrimit, vepra letrare e Huruglices, e nderprene nga fundi i viteve te /70-ta, ku perfshihen 11 libra me poezi dhe dy libra ne proze dhe, shquhet per nje qasje  bashkekohore dhe per depertime cilesore ne specifikat e fjales artistike. Ne librin e Prend Buzhales/Shkrimtari prane buzeqeshjes/ , Letersia per femije e Ali Huruglices, poeti Huruglica eshte cilesuar si mesues per shume krijues te tjere te letersise per femije, vecmas te gjeneratave qe do te vijne me vone, sepse, sipas Buzhales, Huruglica ishte nga ata vjershetore qe me pasion dhe sinqeritet kendoi per boten e femijeve tane, psikologjine e tyre, vendlindjen, njekohesisht permes kesaj, duke derguar mesazhe universale per femijet e gjithe botes. Huruglica vjershen e pare e botoi ne revisten /Pionieri/, ndersa vepra e pare me 1964 me titull /Zani i zemres/, kurse te fundit si liber posmortum, iu botua ne edicionin /Iliriku/ me 2002 qe editoi Zejnullah Halili, duke e permbyllur krijimtarine artistike te Aliut ne te 17-en veper letrare. Tematika dhe fryma e re, e nje bote te virgjer qe sjell ai, plote drite e velur ne psikologjine e  femijes, duke arritur qe permes logjikes se asimilimit t/i ofroje boten e deshirave qe i rrethojne. Kete e ka verejtur dhe pervijuar me mjaft mjeshtri ta plasoi ne librin per kushtues /Shkrimtari prane buzeqeshjes/, edhe Prend Buzhala. (Koha ditore, kulture,2005)

Zejnullah  Halilin (1945-2004) shkrimtar per femije i letrave shqipe pushon i amshueshem ne vendlindje 

Shkrimtar  Zejnullah Halili, e ka pas quajtur, pa hezitim vendlindjen e tij si mulleza dhe ajka margaritareve qe jane lind e rritur ne kete vend te engjejve, ndonese shume kohe para se, ai, te rikthehej perjetesisht, para dy viteve(2004). Mirepo, mjerisht kthehet ne arkivol, ai, u varros nen dardhe, pikerisht  ne Gurinen e tij te dashur, mu te ara e Veselit, ku rastesisht kishte zene ne thua njehere, kur ishte per vizite ne Gurine. Zejna pa ngurrim aty per aty, iu tha te afermve: /... varrosmeni ketu, po ua le amanet!   Edhe pse thjesht, aty ishte vetem vendlindja e tij, ku ia ben edhe varrin prane ish-shtepise se tij, ne te cilen vend ishte lindur dhe rritur me lojerat me te mira qe i njohu bota e pasur shpirterore e shkrimtarit pas Odise Grilles. Ai me gjithe mallin e ndryshkur ne shpirt gjithe cka bente per tu rikthyer i gjalle qe te jetoi aty perseri. Tek e fundit, nuk eshte i vetmi shkrimtar i dashuruar pas vendlindjes se tij, Koka me emer simbolik qe me shume sesa katund, ku shtrihej Dardhishta e tij, e dashur qe secili njeri prej aed Homerit, ka edhe Itaken e vete, prane se ciles eshte nje mal me lisa bungu. Edhe pse aty pas viteve te tetedhjeta katundit nuk i mbeten me shume trembedhjete shtepi me rreth pesedhjete banore. Nderkaq, gjate muajve te veres iu shtohen edhe dhjetera sosh, per t/iu bashkuar banoreve te mbetur ne dardhishten e Zejnes, te cilit, /Vendlindja i shihet ne zemer/, ashtu edhe e ka titulluar vete autori, Halili, vepren e tij. Dardhishta vend i pemeve ne mes te Kokajve: /Ai i ha dardhat verore, si me kane te dardhishtes/, - shkruante ne tregimin e tij per Dardhat verore te vendlindjes se shkrimtarit. Edhe per mollet Koke, sic shkruan ai, mburret me origjinen qe ka prej emrit e te folmes e deri te veshjet, kenget e vallet tradicionale. Pastaj te ndertimit te shtepive, odave, hambareve, te kthyera kah juglindja te bera prej guri e nga drunjte e bungut ne gjithe katundin. Ai, tregon per nje maket origjinale te stilit oriental dhe evropian qe mund te haset edhe ne gjithe vendbanimet e vjetra te tjera ne Malesine te Karadaket prej Gjilanit, e deri ne Shkup.

Itaka e Zejnullah Halilit

Pamja e filmuara apo te fotografive te ruajtura qe shfaqin ndertimet e reja ne katund e Zejnes, Kokaj, ato shtepi modeste, ngjizur me jeten e krijimtarine e tij, ndonese shume sosh perdhese, te bukura me stolisje arkaike prej guri dhe druri te gdhendur e mbuluar me tjegulla te hirta te pjekura ne furre prej ustallareve te permendur dhe guret e druret e gdhendur te mjeshterve te  Terzinjve, punimet e tokes dhe ruajtjen bagetive e benin permes rrogetareve te paguar si stinor ne Shen-Gjergj e Shen-miter,   udhet me kalldreme qe quhet edhe si udhe e ugarit, dhe keto te rejat te shtruar me rere, krojet e shumta qe ka shume sosh qe burojne rreze maje kodres, ofiqin zejtarie, kovacin per  mprehjen e sepatave, ishte permend edhe oficina  e usta  Hasni me i miri ne gjithe kazane, kovacin e honet te shitorja tregtare e D. Klaiqit qe punonte deri ne fillim te viteve /90. cDhe, shume te tjera begati i jepnin pamjen e nje katundi te ngritur, qe e donte Zejna me admirim te madh, ndonese per shkak te ikjeve ne mergim popullsia tani mezi arrin ne dhjetera vete. Kaka  e shkrimtarit eshte zhvilluar ne nje vend te banuar malor midis maleve te Karadaket dhe, i ofronte atij nje bukuri te rralle natyrore, e shtrire prane lumit Llapusha si dege e Moraves se Binces,  jo fort larg nga aty i bien hise edhe vendbanimet e mocme, dardane-ilire, si tumat, Kalaja te Blinaja me largesi dhjete kilometra ne juglindje te Gjilanit, ne nje lartesi-mbi-detare 850. Katundi shkrimtarit i ofron nje klime shume te shendetshme e ajer te paster per rekreacion dhe zhvillimin e sportet verore dhe dimerore, sidomos atlete, terheqin me te pasionuarit pas tyre. Halili sipas amanet varroset ne Kokaj me nderime, ndonese, nje dore e shemtuar ka demtuar plaken perkujtimore te shkrimtarit per femije, Zejnullah Halili sa per tu koritur me gjithe ate nam qe ia la vendit ne shtatorin e vitit te kaluar, por jo edhe ate, ndonese ajo pjese ishte lokacion i mbyllur. Dora iu thafte, tha njeri nga vendasit e tij, ai shpirt njeriu ishte dhe i tille mbeti permotshem. Per kete dhe shumecka rrefejne  disa nga ata qe mund ti takosh rrugeve te katundit. Nje dite e diel qershori ishim ne Kokaj, mund te gjesh ende pranveren e hershme pare dhe, nuk mungojne njerezit qe shkojne per ta kerkuar ate stine ikanake qe me aq  gjalleri, Zejna e hetoi i pari atje lart mes majave te bjeshkes, qofte edhe te vdekur ia kishin quar amanetin ne vend qe ta qojne per te pushuar, aty, perjetesisht ne jeten e amshuar. Ne Gurine i shkruan  te varri ne epitaf: /.. shpirti i tij u befte drite../.

Zejnullah Halili shkrimtar per femije i letrave

Pas plot dy viteve, miqte dhe te afermit e shkrimtarit, Zejnullah Halilit, e kane shume me te veshtire ta mbajne nje takim letrar apo te pine nje kafe, pa e permendur buzeqeshjen, alegorine, fisnikerine, ciltersine, deliresin qe nxirrte drite  nga uni i tij kreativ. Zejna, sic e quanin te gjithe me shkurte e me ngrohte, vetem nderroi dhomen ne moshen 59 vjecare, me 26 shkurt 2004, deri sa po e ndezte makinen per te shkuar ne pune. Cast qe e ndau edhe nga misioni i tij, qe ti kthehet vendlindjes pergjithmone, duke keputur vrullin e punes edhe nga /Libri i hapur/ ne RTK, qe kishte rifilluar ti kthehet programit arsimor. Megjithese, ai per artistet e fjales dhe skenes, posacerisht femijet dhe dashamiret e arteve, fjales se shkruar artistike do te mbetet pergjithmone, ashtu sic ishte edhe vete shpirti i tij prej artisti. Frymen liridashese e perhapi edhe gjate veprimtarise se tij ne redaksine per femije te Radio Prishtines pas luftes ne Radio Kosova e Lire, ne redaksine e revistave te ndermarrjes se dikurshme /Rilindja/, dhe kudo tjeter qe ishte i gjalle. Vdekja vetem sa eshte koritur, me Halilin, duke e ndare ne mes, pati thene, Rifat Kukaj.

Vepra/Enderr e keputur/(roman) Z. Halilit

Ne botim te Ilirikut ne Prishtine ka  mbareshtuar  ndertuar strukturen e nje proze te mirefillte dramatike te idese se femijeve te ikur nga shtepia, gje qe kjo eshte mjafte e zberthyer ne konceptin e arratisjes se tyre. Ndonese, kjo ikje e tyre eshte e motivuar per ta sfiduar, pra per ta kapercyer nje kufi qe i ndane ata nga nje kufi me vellazerite e tyre/pertej gardhit/. Ketu eshte origjinaliteti i autorit, Halili, per ta zberthyer nga psikika e femijes pasojat e nje ndarje te dhunshme dhe te dhimbshme qe mbeshtetet kryekeput ne ngjarjet e verteta, ku nje grup femijesh  te shkolis fillore, ne mesin e tyre edhe Coli, shoku i ngushte i tij, vendosin per ta kaluar kufirin, per ti perjetuar ato bukuri perrallore, por te ndare me ata qe i lidhe territori, gjuha, gjaku, zakonet, tradita, kultura, mitet dhe enderrimet per te qene te integruar. Kjo eshte pershkuar me nje vullkan te mberthyer perbrenda dhe te shperthyer per te dale ne siperfaqe ndjenja e fuqishme e adoleshences, ate qe njeriut i takon ta shohe, ta ndjeje dhe shijoj, ndonese te ndaluar per nje gjysme shekulli. Ata, nuk i tmerron frika per pasojat, por, autorit i vihen ne shpirtin e tij, krijues, logjika e ndarjes ne dysh dhe permasat tragjike te nje populli, mundimesh e torturash te ndryshme. Autori, bene nje proze te nje epike me elemente te lirizmit poetike, duke sjell preokupimin permbajtjesor te femijeve, ngjarjet, ndodhite e brishta ne nje ritem dinamike te mbushur perplot me flakerime qe ta arrijne per ta shijuar token arberore, qe nuk e arrijne dot, dhe mbetet nje enderr e tyre e keputur, ashtu sic u rri e varur per ta pushtuar ate me lirine  e tyre.

 *Zejnullah Halili u lind ne Kokaj me 5 nentor 1945, ne vitet e golgotes, te Karadaket. Shkollimi fillor dhe te mesmen e kreu ne vendlindjen e tij, te mesmen ne Gjilan dhe te larten Gjuhe dhe letersi shqipe ne Prishtine.   Me krijimtari letrare nisi heret te beje emer, duke filluar qe ne bankat e shkolles fillore, per te pervijuar edhe gjate kohes sa punoi si mesues ne fshat dhe qytetin e Gjilanit. Halilin e terhiqte elita krijuese dhe i dha lamtumiren vendlindjes ne kohen, kur gati e gjithe Kosova ishte e tille. Fillimisht per disa vjet punoi si gazetar, redaktor, udheheq  emisionet per femije te RTV Prishtines, sikur edhe ne redaksine e botimeve te revistave te /Rilindjes/, kryeredaktor i GEP-it, Pionierit, etj., duke lene pas vetit nje opus letrar te pasuruar prej 26 veprave te ndryshme letrare per femije dhe te rritur. Vepra e pare /Ylberi/, vjersha 1969, /Shitesja flokarte/, vjersha e tregime 1971, C/ thone pulebardhat, tregime,1973, /Eshke e drit/ tregime, 1977, /Lamtumire shkurtabiq/, vjersha, 1983, /Vendlindja shihet ne zemer/, tregime, 1984, /Perralla lozonjare/, vjersha 1987, /Pikaloshja/ tregime 1988, /Qirinj te ndezur/, tregime per te rritur 1988, /Mollekuqja/, 1989, /Ylli le te na hyje ne mes/, vjersha, 1990, /Enderr e keputur/, si dhe /Udha kah agu/, jane romanet me te realizuara, si edhe veprat: /Si u be pikalorja blete/, /Djaloshi brenda molles/, /Pres oren tende/,, /Dite e hatashme/, per ta permbyllur me librin /Unaze/. (Rrjedha)

Shefik Shkodra: Sjell nje veper jetesore

 Shefik Shkodra

Permbledhja e poezive /Shtjella/ Shefik Shkodra  ne dyzetvjetorin e krijimtarise artistike, ka sjell rreth 60 poezi te perzgjedhura ne nente cikle, si: /Vezullima/, /Shfletime/, /Ars longa vita breves/, /Plasa/, /Pikat e hapesires/, /Dry i ndryshkur/, /Per frymemarrjen/, /Legjenda jone/, dhe venerike,  si per nga motivimi tematike, sikur edhe per nga qasja dhe origjinaliteti e transponomi dhe super strukturimi artistik i nje realitetit te pervijuar prej shpirtit te poetit, /ku fleje thneglat, ku gugojne kumrite, ku enderron (Ai), ku lulezojne lulekuqet, e deri te ku kalohet jeta ne kulluqe e bota s/u mjafton, ku bien biri i nenes pa kursyer jeten per dhe, ku lotet e mallit hde dhembjes rendojne ... bredh shpirti i poetit/. Gjithnje ne bredhje e /shtegtimet me traste ne krah, e trasta e kishte fatin mbyll.../ , si edhe qasja universale e njeriut dhe qendresa ne nje ngjyre si /Kemisha ime/, ku per poetin:  /shpirtrat jane njesoj i kuptoj dhe te gjithe nuk i fus ne nje thes/, duke perfunduar se /kemishe tjeter s/kam pasur as qe kam per nder! pervec asaj te bardhes/,(Kemisha ime,f. 14). Krijimtaria e zgjedhur ne keto 96 faqe te librit eshte fund e krye e nje dore dhe me  ngulm i pervijon trendet e poezise qe po vazhdon te lerohet sot, ndonese pershijne nje periudhe dyzetvjecare te krijimtarise se tij, qe rralle dukeshin permes revistave dhe periodikut letrar, si te /Jeta e Re/, nen udheheqjen e Esat Mekuliu, te /Fjala/, /Zeri/, etj. Krijime me te tera ngjyrimet qe e percjellin ate: inspirimi, spontaniteti, leksiku i pasur, bagazhet stilistike me metafora, dhe me mesazh e figuracion te ngjeshur  poetik. Jane  krijime epike me shpirt perplot lirizem poetik, si: /Ne lagjen e pare te ketij fshati, ne malin e shenjte/ Zgjohet eshtrat e care nga dheu me kenge trimerie qe linden pas ... neper katarakte mynxyre/, (Rilindja e eshtrave- A.Bejtes).  Poezi keto qe trajtojne fatin e njeriut tone dhe eshtrave te ruajtura gjithandej etnise qe i takon ne shpella per ti ruajtur, dhe per te mos pasur mundesi qe te merren ato dhe te eksponohen nga vrasesi, por, ato rilindin bashke me kengen qe e ka kthyer ne mit, heroin qe nuk vdes kurre si dhe te kaluaren nen qiellit tragjik, te sajuara me vargje te nje shpirti te rebeluar me jone te theksuara atdhedashurie, si ne ato me subjekt personal dhe konceptim artistik, te ato perkushtuese  te shfletimet si personaliteteve te shquara nga e kaluara historike, A. Bejtes, martireve, F.S.Nolit, E.Mekulit, Lagush Poradecit,  apo nga aktualiteti, por, edhe e te ato sferes intime, (Nenes me rastin e vdekjes se pa pritur, babit per se gjalli), si dhe ne ato te ciklit /Plasa/, krijime artistike me meditime te thella filozofike, ndonese, jo rralle me nje ndjenje refleksi te mirefillte meditative. Poezi me nje game te gjere vrojtimesh venerike, si te (Kujtimi per pashaine, meditime si dhe ne permbyllje me poemen /Kambanorja e Sogjetarit/) me stil dhe  motivime tematike, si te ato krijime te ketij vellimi me subjekt personal, kombetar, familjar, por edhe te ato te karakterit aktual, nga realiteti i tashem dhe i se kaluares, por gjithsesi me nje tretman te larte artistik dhe, me mjafte kulture te gjere. Me botimin e librit te permbledhjes se poezive /Shtjella/, autori ka nxjerre virtytet e nje krijimtarie dyzetvjecare me vlera te pakontestueshme me perzgjedhje serioze te cilen e ka bere edhe veper jetesore, pa i vene fre frymezimit, inspirimit dhe kanuneve konvencionale metrike, por duke e rrudhur maksimalisht vargun ne menyra dhe forma eliptike. Autori krijon miniatura poetike, deri te poemat /Demoniane/ dhe /Kambanorja e Sogjetarit/ me mesazhe e vlere artistike. Shkodra, duke e thyer vargun, pa ndonje ngarkesat te tepert, por me nje perkushtim deri ne skajshmeri permes vargut, shpeshhere edhe duke e thyer ate, e plason porosine e vet artistike. Autori,  ka ndertuar poezi me nje sinteze dhe imagjinate personale me gjuhe te pasur te art-shkrimit te bukur dhe te rrjedhshem, ku ne te shumten shkruan poezi te shkurtra dhe me vargime dhe variacione poetike te ngjeshura, e te thukte e me permbajtje, ku ky autor duket qarte se ka formuar individualitetin e tij kreativ. Veper kjo, qe po zgjon kersherine e lexuesve dhe kritikes letrare, si nje rilexim i krijimtarise se tij, qe shenon edhe dyzet vjetorin e paraqitjes dhe vazhdimesine e tij ne letrat shqipe./Era/, Prishtine, f.96

Veshtrime: Panorame e krijuesve - Grumbullim krijimesh letrare

 

(Libri:/Psheretime per token/H. Kqiku)

 

Libri /Psheretime per token/, Hysen Kqiku jane radhitur, sipas alfabetit, 168 krijues me 258 krijimet e tyre, ne proze dhe poezi, te shoqeruara nga dy punime autoriale dhe literature per 35 autore. /Psheretime per token/, Hysen Kqiku,  eshte nje panorame e krijuesve letrare te Kosoves juglindore, ku jane perfshire krijuesit me origjine nga Gjilani, Vitia, Dardana, Presheva, Bujanoci dhe Medvegja. Mirepo, ajo qe bie ne sy,  qe ne hapje te librit, eshte mungesa e kritereve per te perfshire brenda kopertonave te nje libri nje numer kaq te madh autoresh, si ata qe tashme kane bere emer  dhe cmohen si krijues edhe jashte suazave lokale, si dhe ata qe nuk kane botuar qofte edhe nje poezi te vetme. Panorame ne stilin e viteve te /70-80-ta, kur ishte bere edhe nje liber i ketille me shkrime te krijuesve gjilanas ne shqip e serbisht. Pra pasi qe ra fjala per grumbullim krijimesh pa kritere, do theksuar faktin se hapesira qe u eshte krijuar autoreve shkon nga nje deri ne tri faqe, duket se eshte bere  jo i mbeshtetur  ne ndonje vlere, por, jo edhe nje veper aq me vlere, pa ndonje kriter te caktuar paraprak, ndonese rrumbullakuar me punime te autoreve te njohur  dhe te panjohur, si te atyre qe jetojne dhe krijojne me unin per letersine dhe ne anen tjeter te atyre qe as nuk kane, se paku nje poezi te botuar, as nje varg qe ia vlen te futet aty karshi emrave te medhenj qe bejne   jeten letrare dhe krijuese jo vetem  ne ato gjashte komunat e rajonit te Kosoves juglindore. Megjithese shquhet per anime provinciale, kryesisht sipas aspektit dhe, ne cfare  raportet kane pasur autoret e vecante me perpiluesin dhe krijimtarine e tij. Ndodhe, keshtu qe per nje autore te cilit i eshte dhene faqe te tera, ta zeme, ate qe denigron  eshte edhe fakti tjeter se perpiluesi e ka pare te /arsyeshem/ qe nje autori te njohur per femije, t/ia shmang  dy strofat e fundit  te poezise (?). Kjo nuk do te mund te hetohej, as te merrej vesh sikur, ajo poezi, fjala vjen, te mos jete  gjendur e botuar  edhe ne  antologjine e poezise per femije /Me xhaketen kuqezi/, perpiluar nga Odise Grilo te botuar ne Tirane, qe deri tashti ka pasur disa ribotime, apo dicka e ngjashme. Libri nis e mbaron prej A-Z ne nje ngjitje te krijimeve te autoreve qe veshtire e ka lexuesi  i rendomte t/i dalloje krijimet qe jane te atij qe eshte perpara apo te atij tjetrit qe vjen pas. Me nje fjale, perpiluesi i bashkon me ata qe kane dhe vepra me ata qe nuk dihet neper cilat plasaritje kane marre vizen per te hyre ne panoramen qe meton te quhet edhe antologji e autoreve te kesaj ane, qe perfshin autoret mes viteve 1937-2005, me 169 sosh dhe mbi 250 krijime te tyre. Libri /Psheretime per token/, ku nis me poezine  e Hajdin Abazit- Lum Haxhiut dhe permbyllet me Naser Zymberin, me nje gjini tjeter letrare me drame. Ndersa, ne aspektin kohor, ajo fillon me krijimet e para qe mbane daten 1939, duke perfshire prej krijimit me poezine /Larg duart/ te Ali Aliut- Kelmendit, dhe arrin deri ne ditet tona. Pavaresisht nga tematika e cila eshte gjithashtu e ndryshme qe shtrojne keto krijime letrare artistike me motive per lirine, vendlindjen, kurbetin dhe ato me motive sociale e te tjera. Marre ne pergjithesi, libri ngjan ne nje thes qe perpiluesi ka futur cdo gje qe ka gjetur, eshte nje thes me miell te perzier nga te gjitha llojet qe veshtire mund te gatuhet buke e mire, per ta bere ate per gjithe kend dhe per as kend, pa arritur te krijoje idene e kriterit te perzgjedhjes sipas vleres, qofte ajo minimale. Sido qe te jete, libri /Psheretime per token/,  ka simboliken e vete kornize pa koncept, ndonese edhe synon te paraqese shkrimet letrare te nje pjese te etnise sone te nje hapesire gjeografike kompakte ne token e Dardanise se dikurshme, ne kete rast te territorit ne juglindje te Kosoves, perfshire edhe ate pjese qe eshte ndare artificialisht me kufij politike te makro rajonit. Dhe, qe zakonisht nuk ze vend sa duhet as ne librat e kesaj natyre. Pervec kesaj, nje liber  i ketille, per gjeneratat e reja, mund te kete dobi, sepse ne nje vend te vetem ofron te dhena qofte edhe minimale per nje numer te konsiderueshem krijuesish te rinj e te vjeter nga kjo treve, qe lehte eshte ti shikosh se si qendrojne karshi njeri tjetrit, dhe te bashkuar ashtu sic jane...Libri /Psheretime per token/ A-ZH, 304 faqe.(Koha ditore,  2004)

 

 

 

 

Fabula te mbledhura nga Karadaku

M. Misini,/Fjale e porosi te mencura/

 Misin Misini:

Me keto fabula te mbledhura ne treven juglindore te Kosoves ne malesine e Karadaket e te rrethit te Gjilanit, te paraqitura ne permbledhjen /Fjale e porosi te mencura/, te autorit mr. Misin Misini, albanolog dhe studiues i letersise popullore, i cili edhe ka magjistruar ne kete lemi ne vitet e /80-ta. Keto fjale te mencura te punuar per nje teme shkencore te letersise popullore, jane pjese e folklorit te pergjithshem kombetar, por kane edhe karakterin e kesaj treve te Malesise se Karadaket dhe paraqiten ne variantin karakteristik te ketyre viseve ne juglindje te Kosoves, duke paraqitur keshtu edhe aspiratat, mentalitetin dhe gjuhen e mjedisit te kesaj ane. Fabulat qe jane mbledhur dhe shenuar ne kete treve, jane prone e krijuesit popullor dhe pasuri e folklorit gjithekombetar. Nje mori e ketyre fabulave dhe fjaleve te urta nga autori Misini, jane te publikuara ne tekste te ndryshme, por ka edhe aso qe shohin driten per here te pare ne kete permbledhje. Keto tregime popullore, sipas autorit, jane vjelur brenda 20 viteve, deri tash te pa botuara, por per shume arsye qe ndikuan ne punen e tij shkencore kane mbetur ne doreshkrim te cilat konsideron autori se ja vlejne te botohen. Ne kete menyre i eshte bere nje sherbim sado pak modest folklorit dhe krijimtarise gojore te popullit, te cilat po nuk u botuan, do te zhdukeshin, harroheshin dhe varferoheshin fondet e pasura qe i ka populli. Prandaj, permes kesaj permbledhje eshte menduar qe te prezantohet ashtu si eshte syri i mbrehte i krijuesit popullor, i cili ka hyre ne te gjitha sferat e jetes dhe pikerisht permes fabules ka ndricuar peripecite e hidhura te nje jete qe veshtire eshte duruar. Populli i kesaj treve te Kardiakut juglindor, i do shume perrallat dhe fjalet e urta, duke i dhene nje zbukurim bisedes me shprehjet alegorike dhe duke e bere te kendshme te auditori i gjere. Libri i Misinit, /Fjale e porosi te mencura/, me rreth 120 faqe perbene  132 tregime, fabula dhe fjale te mencura te cilave iu prin si moto: /Fjala e mencur vlen me shume se ari/, ne botim te vete autorit..

         Libri tjeter qe provokon lexuesin...

Libri qe provokon lexuesin eshte /Perjetime kujtime/, i cili perfshine paraqitjet publike ne veten e trete, duke filluar nga 7-135 faqet e tij, pasqyrohen ndjekjet dhe format e ndryshme te persekutimeve qe beheshin ndaj intelektualeve gjate nje te kaluare jo te larget, e te projektuar nga /hyzmeqaret/dhe padronet e tyre.

Ne parathenien e librit vihet ne pah edhe fati i personazhit kryesor, Micit, si dhe dhjetera intelektualeve te profileve te ndryshme te martirizuar, persekutuar, te perbuzur e te poshteruar ne forma te ndryshme, e te cilet perkunder kesaj , ata i perballuan, qofte edhe duke u detyruar ta leshojne vendin e tyre. Qellimi i autorit ishte qe te pershkruhej menyra e ndjekjes e te poshterimit te shume anshem, qe zbatohej nga ato qarqe te caktuara e te instrumenteve nga politika autoritare pro serbe ndaj inteligjences ne radhe te pare, te cilet i u vune perball botekuptimeve pushtuese te tyre. Autori, pa dashur qe te irritoje  askend, pas gjithe asaj  qe po ndodhte, eshte mendimit se pranvera e /81-it, ishte viti kur rinia studentore ia hoqen masken masken-ballisteve te nje pushteti te urryer, por edh aq dinak. Ne pjesen e dyte te librit jepet ambienti ne te cilen personazhi kryesor, Mici, ka kaluar nje jete te veshtire ekonomike dhe ne nje femijeri te varfer dhe te padjallezuar, duke u perballur ne vazhdimesi me ata qe ia duan te keqen, qe nga bankat shkollore, e deri kur u detyrua te ike ne theqafje. Drama e vertet familjare, ndodhite e ndryshme neper kancelarite e UDB-se, bastisjet, si literatura armiqesore, konsiderohej edhe revista /Mesuesi/ qe ishte ne vazhden e ndjekjeve qe kjo /karshi/ te tjerave, i duket si vezhgues i ngjarjeve dramatike qe kishin katandisur Kosoven dhe me gjere. Nje qasje e nje rendesie te vecante se edhe menyra e kooperimit te njerezve ne aspektin e profilit politike, moral dhe intelektual, qe ushtronte pushteti i atehershem ndaj atyre qe nuk u shkonin sipas laleve te tyre, posacerisht ndaj kundershtareve te diferencuar, ku ne kete vazhde lind edhe frazeologjia bastarde, /kush nuk eshte me ne, eshte kunder nesh/. Po, ashtu, ne liber eshte ravijezuar shtypja psikike ndaj arsimtarit, Mici dhe te tjereve, duke sjell  edhe shembuj largimin nga procesi arsimor, burgosja e tyre, si dhe format e tjera represive ndaj popullit ne permasat e arsimdashesve dhe kultures se tyre. Pra, eshte nje forme e rrefimit te tij, qe pershkon fundi e krye memorien e Micit, te ndertuar ne nje tregim gati autobiografik qe i ka sherbyer autorit si lende e mire per ta ndertuar strukturen e shkruar te librit. Pastaj, atmosfera e pergjithshme qe kishte pllakosur vendi, sidomos ato veprime perfide te drejtoheshin ndaj njerezve  ne psikiken e likuidimeve, burgosjeve dhe torturimet e ushtruar ndaj tyre. Autori, pretendon te le pershtypjen e nje rrefimi te pershkruar pa i dhene ngjyrime adekuate, por te pergjithesuara, pa ekzagjerime, por me nje thjeshtesi dhe modesti, qe e bejne librin te lexueshem dhe terheqes per shtresat e ndryshme te tyre. Liber pershquhet me nje gjuhe e nivelit te magjistrit te shkencave filologjike, te fakteve dhe ilustrimeve, por aty ketu i jane pervjedhur disa gabime te natyres teknike. Misin Misini u lind me 146, ne Terziaj te Karadakut te Gjilanit, u shkollua ne vendlindje, Zheger, kurse mbaroi normalen ne Gjilan dhe Fakultetin Filologjike ne Prishtine dhe, mbaroi me studimet posuniverzitare me temen /Epika jone popullore ne treven e Gjilanit/., ndersa deri tani ka botuar mbi 20 punime shkencore, pos ketyre dy titujve te botuar ka edhe /Monografia e Terziajve gjate shekujve/. (Zeri, Epoka e Re)

 

    Gjaku lirise- letrat amanet

T. Zymberit           /Dielli nuk vritet/

Libri i Tefik Zymberit /Dielli nuk vritet/, si nje permbledhje me poezi, proze dhe publicistike te zgjedhur dhe te permbledhur nga bashkeveprimtaret e tij, eshte ajo pjesa e shpirtit qe jeton edhe pas renies se tij ne altarin e lirise.

Ne 37 krijime te vecanta qe ne vete permbajne nje teresi te krijimtarise artistike te letrarit dhe profesorit te letersise, deshmorit te rene ne Zhegoc. Zymberi, ishte i heshtur, njeri i sakrifices dhe i veprimit. Shkrimet e autorit jane te angazhuara, permes te cilave ai sikur shfryhet, me daljen e kesaj vepre ne drite atij i eshte bere edhe nje ndere si deshmor i kombit.    Me shkrimet e autorit, vijne e shpalosen pastaj vlimet qe i kishte ne shpirt, filozofia e tij e qendreses dhe durimit dhe besimi per ardhmerine,  atribute keto, qe reflektohen edhe ne vepren e tij, qe ne shpirtin e tij i kishin mbjell te paret. Cdo kush qe do te bisedonte ose te rrinte nje kohe te shkurter me Tefik Zymberin,  nje nga bashkeveprimtaret e Tefikut, ne syte dhe fytyren e Zymberit, ne sjelljet, menyren e te folurit, afrine, qasjen ndaj  problemeve, do te thoshte se cili nga ne, se ky njeri ka dicka te vecante. Dhe, vertet i tille  ishte. Nuk dinte kurre te hidheronte shokun, mikun, anetaret e familjes, por gjithnje  u ndihmonte, i respektonte dhe kishte te theksuar ndjenjen e dhembshurise, kete me se miri e ka evokuar ne kujtimet per Tefik Zymberin. Ai, shfrynte mllefin dhe shtrengonte grushtet, kur shihte njerezit qe rropateshin tere jeten dhe mezi perballonin tiranine e jetes, per te semuret qe nuk kishin mundesi te sherohen, per femijet qe mbeteshin pa u shkolluar, jo per fajin e tyre. Tefiku, i perngjajne me Poetin e Mjerimit, i qahej zemra per shtresen e varfer, per ata qe kishin mbetur jashte kujdesit shoqeror, ka potencuar ne shkrimin  shoqerues te librit /Dielli nuk vritet/, shoku i cili ka mbledhur dhe pergatitur per botim poezine, prozen dhe publicistiken e botuar dhe ate qe kishte lene ne doreshkrim, deshmori Tefik Zymberi. Nga se, per te gjalle nuk mund ta botonte ne botimet e kohes qe po e jetonte nen masa te censures, ndersa shtypi ilegal dilte jashte dhe nen masa te forta ndeshkues , kujt mund ti gjendej ne dore, e mos te flasim nese hetohej autoresia. Ne kundershtim me keto rrethana, karakteri shume dimenzional i ketij personaliteti eshte reflektuar ne profilin e tij intelektual, ashtu sic ishte shpirti i mbushej me  urrejtje per shkaktaret e ketyre te keqijave, per pushtuesit serbe. Padrejtesite e kishin bere te kete nje seder te pa kompromis, ne luften e tij, deri ne vdekjen kundruall   shkaktareve te   gjitha ngjyrave te padrejtesive. Kete lufte e kishte bere, ne rend te pare, duke perfituar dituri e  shkolluar breza   te rinj, dhe si permbushje e tere lajtmotivit te tij jetesor, ishte renia  nen emblemen e UCK-se, nje borxh, i parandere, per token e lare me gjakun e tij. Me gjithe  angazhimet e  medha ne familje, shkolle, dhe si veprimtar i dalluar i ilegales, Tefiku merrej edhe me shkrime. Nga opusi i tij krijues, qe  ka shpetuar nga lufta, kane mbetur doreshkrime te pabotuara dhe shkrime te  publikuara,  te botuara kryesisht ne gazeten /Vatra/,  kryeredaktor i se ciles ishte, dhe  ne gazeten /Bashkimi/, po ashtu ishte anetar i redaksise.  Kaluan  vite dhe sikur po mbeteshin ne harrese shkrimet e shperndara te veprimtarit, tashme deshmor, e askush nuk kishte marre mundin,  qe se paku vjershat, tregimet dhe shkrimet publicistike, te  botuara ne dy gazetat e lartshenuara  dhe doreshkrime te tjera te lena,  t/i  tubonte  dhe rendiste ne nje vellim librar. Keshtu, me botimin e kesaj permbledhje te permbledhura nga bashkeveprimtari i tij, z. Tafili sadopak mund te lahej nje copez e  borxhit, per gjithcka beri ai si atdhetar, mesues humanist ne mesin e popullit, gjithnje sfidues i vorbullave, neper te cilat duhej trupuar, pa u fundosur ne to, pa perfituar per vete, por vetem duke dhene, madje edhe gjakun, per token dhe njerezit e tij. Vullneti per t/i bere bashke kete tufe krijimesh, nuk u nenshtrohej pengesave, qe mund t/i dilnin shlyerjes se ketij borxhi shpirteror, andaj asnjehere nuk kam mundur te heq dore, per t/i pasur ne nje vellim libri, shkrimet  e veprimtarit te panenshtruar, Tefik Zymberit, deshmorit te Kosoves nga  Zona Operative e Karadaket. Librit i paraprijne disa poezi, ndryshe, do te mund te thoshim, lloji i shkrimeve te shprehura ne vargje. Njera nga keto vjersha i kushtohet Ganimete Terbeshit, vashes se njome, te pjekur para kohe, qe me aktin e flijimit te saj, u shnderrua ne simbol  heroizmi dhe qendrese. Vasha, Ganimete Terbeshi, perpara pushkatimit fashist dha shembullin unikal, se si jepet jeta, por jo dinjiteti. Vjersha /Ne vend te ninulles/,  e merr temen nga motivet e femijeve zezake. Nderkaq,  /Talenti i vocerrakut/, trajton talentin e nje vocerraku shqiptar ne fushen e muzikes folklorike, dhe zgjon  dashurine e femijeve te tjere, qe ta degjojne muziken e trashegimise burimore. Ne kete vellim radhitet proza, lloji i skicave dhe tregimeve te shkurtra, qe  vijezojne aspekte te nje proze realiste, qe nepermjet  nje narracioni te rrjedhshem dhe te qarte, pa nderlikime te teknikave te  shprehurit,  trajton tema nga me te ndryshmet. Me te theksuara jane disa aspekte te qendreses se te burgosureve politike, frymezime nga bemat luftarake te deshmoreve, ngjyrime per shtresat sociale te popullit, pervoja e hidhur e kontrollit te rrepte ne shkollat shqipe nga pushteti okupues, i cili fuste ne pergjime te ndyra veglat e tij shqipfolese. Nenvizime te vecanta hasim ne keto tregime, plagen e gjakmarrjes dhe mergimin, si dukuri e hidhur e ekzistences sone. Motivi i mesuesise ne mjediset fshatarake, shkolla si pishtar drite dhe, vecmas emancipimi dhe heqja e paragjykimeve per  femren, thyerja e mentalitetit fanatik ne malesite tona, ne gjithe kete teresi e vecanti, me te gjitha specifikat e veta, cytnin penen  e tij   te mbushej me keto ngjyra jete dhe t/iu jepte trajte tregimtare. Objekt tjeter trajtimi tregimtar eshte edhe gjetja arkeologjike ne vendlindjen e tij, ne Malesine e Zhegocit, duke shprehur kulturen per reliktet e lashtesise dhe te autoktonise, te etnise se mohuar te  autorit. Kapitull ne vete,  ne kete liber, paraqitet publicistika, e botuar kryesisht ne gazeten /Vatra/ dhe /Bashkimi/.         Keto shkrime  mund te themi se disa sosh jane artikuj analitike, qe trajtojne kryesisht tema me permbajtje atdhetare: shkrime per historine e popullit shqiptar, lufterat heroike dhe clirimtare gjate shekujve, per deshmoret, per padrejtesite qe u beheshin shqiptareve nga pushtuesit serbe,  etj.

Ne nje vellim te pergatitur nga bashkeveprimtaret e tij, jane siguruar gati te gjitha doreshkrimet letrare dhe publicistike te Tefikut, por ka mundesi qe te mos te jene te gjitha, ngase  ndonje doreshkrim mund te kete humbur luftes. Per deshmoret sa here qe te flitet, mbetet dicka e pa thene, sikur edhe per veprimtarine e deshmorit krijues Tefik Zymberit, profesorit te Gjuhes dhe Letersise  Shqipe. Te gjitha shkrimet iu jane permbledhur ne kete vellim letrar, te cili  krijime i jane quajtur si nje pasqyre e Tefik Zymberit te vendosura ne kendin e trurit te tij, dhe jane plasuar ne copa letre me ngjyren e nje stili te pedagogut, prej nga shihet realiteti i hidhur, te cilat autorin e gerryenin per brenda, mendjen dhe shpirtin e paster te intelektualit dhe atdhetarit. Autori i perpunimit te vellimit /Delli nuk vritet/, ka arritur me sukses te permbush nje obligim ndaj emrit dhe figures se tij liridashese ne kohen per te cilen ra ne fushen e nderit me 15 prill /99. (Rrjedhapress, 2003)

 

   Publicistike historike

Fati i /Trepces/ fati i Kosoves

D.Dauti:/Lufta per Trepcen/Prishtine

Libri i publicistit dhe studiuesit, Daut Dautit, /Lufta per /Trepcen/ ( sipas dokumenteve britanike), ka vene ne spikame nje ceshtje mjaft te rendesishme kombetare dhe globale, e cila ka qene dhe ende eshte ne qender te vemendjes per qytetaret e Kosoves, si edhe per te tjeret. Dauti, duke e mbareshtuar kete ceshtje , vetem ne aspektin pronesor, social, por jo edhe ate emocional, sic pretendohej te paraqitej me pare nga shume qarqe te ndryshme, si ne aspektin  e nivelit nacional dhe ate nderkombetar.Per kunder kesaj, autori sjell fakte dhe deshmi per nje tendence te vazhdueshme te shfrytezimit ekonomik-koloniale, duke iu shtuar ketij edhe fakti ne qasjen pronesore juridike, si dhe aspektin e gllaberimit politik koloniale, permes dokumenteve Britanike diplomatike, ne baze te fakteve te vjela nga Publik Rekord Offic-it dhe arkivit te Foreign Offic-it ( MPJ te BM).Qellimi i ketij studimi ne kete liber, sic ka pasur per orientim vete autori, thote ne parathenie te librit se, ka qene ndricimi per here te pare i kesaj periudhe aq te perfolur dhe qe ka te beje me shfrytezimin e minieres se /Trepces/ para, gjate dhe pas Luftes se Dyte Boterore, sidomos gjate periudhes se investimeve britanike ne kete miniere, prej vitit 1927 e deri ne fund te kesaj lufte, si dhe kontestet gjyqesore, deri ne cregjistrimin e saj ne vitin 1960. Studimi i cili paraqitet dhjete kapituj, ka per baze nje material te bollshem  dhe te shfrytezuar maksimalisht nga autori. Pervec kesaj , autori i kushton nje vemendje te vecante edhe historikut, situates, si dhe rrethanave ekzistuese ne te cilat u shfrytezua, duke filluar nga kohet e lashta e deri ne ditet e sotme. Njohurit dhe te dhenat, ashtu sikur qe thuhet qe ne titull, autori i ka mbeshtetur mbi dokumentet britanike./Kosova notonte mbi xehe, kete e dinin edhe britanikeve (permes Beogradit)/, thote autori, por te shtuar pastaj  se: /Britaniket e shfrytezuan /Trepcen/ ne bashkepunim me disa aksionar te tjere, ne mesin e te cileve kishte edhe qytetare nga Kosova, si dhe vete, Nikolla Pashiqi. Ne kete shtjellim shkencor, publicistike –historik eshte perfshire edhe periudha me delikate e pushtimit nga nazistet gjermane, te cilet e shtrine pushtimin  e tyre deri aty ku shtrihej pasuria nentokesore e /Trepces/.Keshtu, gjermanet me 6 prill 1941 pushtuan Beogradin, kurse sipas te cilave, dy dite me vone nga /Trepca/  terhiqen britaniket, para nje pushtimi te ri, duke i terhequr apo ngrire edhe investimet e tyre. Britaniket, perpos humbjes se aksioneve, kishin edhe hallin edhe te nje fakti tjeter, se: /Trepca/, dhe investimet e tyre, po shfrytezoheshin nga armiku i tyre. Periudhe gjithashtu interesante paraqitet edhe koha e nderrimit te regjimit ne ish Jugosllavi, atehere kur ndodhi ardhja e komunisteve ne pushtet pas do zgjidhjeve sa per sy e faqe, ku do te paraqitej edhe ish Mbreteria. Kjo, do te pasonte pas Luftes se Dyte Boterore, kur do te behej nacionalizimi i prones private, pra me konkretisht me 1948, kohe kjo kur palet e konfrontuara rropaten  serish te jene vendimmarres edhe per fatin e metutjeshem te minieres se arte. Sipas autorit, atehere sikur edhe rifillojne te riperterihen kontaktet diplomatike ne nivele te larta jugosllave-britanike, per ta percaktuar poziten dhe statusin e saj, te cilen e ndiqte edhe ate fati i Kosoves. Si rrjedhoje, sipas autorit, pasojne lojerat  taktike dhe problemet me nacionalizimin e prones ne pronesi shoqerore. Kontesti  jugosllave dhe britanik kalon nga investimet private ne ato diplomatike, pa perjashtuar edhe me tutje kontestin ne mes aksionareve te saj, sic ishte futja e vete ish njeriut numer nje, Nikolla Pashiqit, por edhe te disa aksionareve shqiptar nga Kosova. Pra, libri i Dautit eshte vleresuar nga njohesit e saj, se eshte nje veper kapitale, e cila flet per te kaluaren, te tashmen, dhe qe ne nje fare menyre jep indikacione edhe per te ardhmen e ketij gjiganti ekonomik dhe te kesaj pasuri te nentokes se Kosoves. Sepse sic, shprehet edhe vete autori, /paraqet bazen e nje pavaresi (sovraniteti) ekonomik te vendit (Kosoves)/. Librit i bashkohen edhe referencat, materialet percjellese te hulumtuara dhe, 37 dokumente origjinale, me te rendesishme, nxjerr nga arkivat britanike, e te cilat ne fakt hedhin drite se bashku me punen voluminoze te autorit dhe profesionalizmit te tij, per here te pare mbi kete gjigant kosovar. Sipas se ciles edhe munde te matet vlera e nje vendi, problem i se ciles ishte dhe shtrohet per zgjidhje, krahas statutit te Kosoves. Qasja e perpunimi i te dhenave profesionale,  materialeve nga autori, si ekspert i ceshtjeve juridike, eshte marre si teresi e atribuuar dhe trajtuar ne formen    publicistike, dokumentare dhe historike. Fakt ky, qe e bene trajtesen shkencore me te drejtperdrejt, si dhe menyren e mbareshtimit  dhe kendveshtrimit profesional dhe shkencor te ngjarjeve, si ne kontestin historik, politik, diplomatik dhe kohor.

Me kete, qasje i jepet /Trepces/ permasat reale te nje kompanie globale qe do te mbetet edhe me tutje, prej vitit 1927, kur merret ne shfrytezim nga britaniket, duke vazhduar me  kjo me cregjistrimin e kesaj kompanie ne vitin 1960. Sipas dokumenteve te publikuar, me kete rast arrihet marreveshja jugosllave-britanike per kompensim, vit kur permbyllet kontesti gjyqesor maratonik, me pagesen e fundit. Me kete perfundon edhe libri dhe trajtesa per minieren e arte te Kosoves. Daut Dauti, me profesion jurist, i lindur ne Kokaj te Gjilanit, me 1960, ka pasqyruar nje pjese te mire te kohes, ne librin e tij /Lufta per Trepcen/ (sipas dokumenteve britanike). Autori, ka dhene nje projeksion te rendesishem per fatin e kesaj xeherore ne nje periudhe me te rende, fat ky i nderlidhur ngushte me fatin e Kosoves, jo vetem ne kohen per te cilen eshte trajtuar, por qe nga kohet me te hershme dhe per te ardhmen si nje projekt i permasave nacionale dhe globale te zhvillimit. Dhashe zoti, e do zgjidhet se shpejti!Koha ditore

Veper e nje autore te re

/Si dy fluturat/ Gresa Murati

            Ne kendin  e dashur te botimeve per femije te SHB /Rrjedha/, sapo ka dale libri me krijime letrare /Si dy fluturat/ te autores Gresa Murati, i cili ngerthen brenda kopertinave vargje te ndara ne dy pjese /Ylli i drites sone/ dhe /Ombrella e kuqe/, ne te cilat perfshihen 27 poezi nen redaktuaren e Avdush Canaj dhe recensent, Petrit Bedja. Tematika qe ka varguar ne perkushtim te atdheut, lirise, vendit, shkolles, shtepise, mesueses, prindit, deshmoret dhe martiret e rene te kesaj lufte, te cilet u rane ne lufterat clirimtare. Poezite me vlera letrare, krahasimtare perfshijne nje lende te kesaj pjese te Arberise. Libri /Si dy fluturat/ hapet me ciklin /Ylli i drites sone/, ndersa permbyllet me nje biografi te shkurter te autores qe ka lene gjurme te pa perseritshme ne rriten e saj. /Si dy fluturat/ e Gresa Muratit, pa dyshim, konsiderohet se eshte nje nga veprat e rendesishme qe u krijuan dhe u botuan ketyre viteve te fundit te pasluftes tek ne, te grupmoshave te saj.Autorja berjes se librit i qaset me nje seriozitet krijues, si permes ngjarjeve, figurave, bemave dhe perjetimeve te njerezve, jane keto figura, te cilat  ndriten per lirine e vendit. Apostrofuam  24 vargjet e poezise /Fatet/, me nje rime  dhe ritmik metrike qe rralle mund te hasesh te krijuesit e kesaj moshe. Si shembuj per krenarie te atdhedashurise dhe humanizmit dhe,  meritat e autores dhe per vlerat e ketij libri kane folur edhe shume lexues. SHB/Rrjedha/, Gjilan, 2005

Vargu  im eshte vetem enderr

 

Vargjet poetike / Eshte vetem nje enderr/, te redaktuar nga Jonuz Fetahaj, jane te llojllojshme, te bukura idila, plot shprehje lirike e me nje gjuhe te paster, te pasur e te qarte.

Per kete arsye ato, jane interesante, atraktive e te lexueshme per moshen e saj.

Ate e preokupon berja e nje vepre te realizuar, e cila do shume mund, talent, dije e perpjekje, pa u  frikesuar se nuk do t/ia arrije qellimit, shkon e shkujdesur se do ti realizohet endrra qe edhe ajo nje dite te behet me librin e saj te dyte. Poezia e saj, si nje krijim me elemente lirike, i perkushtohet dashurise, me imagjinaten e fantazine e saj. Nje poezi e qe kendohet e lexohet nga nje shtrese e gjere e lexuesve, ngjall shpirt dhe jep mbresa e fryme cdo lexuesi. Vargjet e shkruara dhe shprehja e saj e bukur poetike, jane origjinale dhe moderne. Krijimi i vargjeve dhe i poezive nuk i nenshtrohet asnje modeli. Endrra per dashurine e saj, per ardhmerine e saj, per princin e kalter te saj, eshte e pranishme gati ne gjithe poezite e autores.          Ajo, si cdo krijuese e re tjeter, edhe znj. Pajaziti eshte shume e preokupuar permes vargut, dhe nuk deshiron te zhgenjehet. Ne poezite e veta tregon dhe pershkruan personalitetin dhe shpirtin e vet magjik. Pershkruan venitjen dhe mallin e saj gjithnje duke  pritur ne shi. Vargjet e Lulzanes  Pajazitit, do te arrijne sa me pare te lexuesi, te cilat lexohen nga te gjitha moshat. (Rrjedhapress, 2005, Gjilan)

Monografia sa per te deshiruara

Monografia /Biblioteka nje kend i dashur 1999-2005/, Shefki Osmani,/05

Ne kuader te bibliotekes eshte hapur edhe edicioni botues ne te cilin derdhen mjetet publike, ku u botua  Monografia /Biblioteka, nje kend i dashur-1999-2005/, i autorit Shefki Osmani. Artikujt e intervistat e botuara per Odise Grillon, qe perfitues jane tregtaret dhe shperdoruesit e krijimtarise, e  te bibliotekes /Fan S. Noli/ u be promovimi i Librit te Shefki Osmanit. Liber ky ne forme te monografise per biblioteken /Fan S. Noli/, nje liber me artikuj te nxjerre prej gazetave, shiritave celuloid e mediave elektronike,  e jo e dale nga nje pende qe ka vlera kulturore e artistike. Per biblioteka duhet te shkruhen libra me perkushtim te rralle e ngritje te larte arsimore-shkencore, sepse biblioteka eshte institucioni me i rendesishem kulturor kombetar. Pervjetori i bibliotekes, me 18 qershor, ku merrnin pjese nje numer i konsiderueshem i njerezve te /penes/, ishte dizajnuar ne ate forme qe te behet promovimi i librit te Shefki Osmanit dhe te familjes se tij. Nen mbulesen e pervjetorit te bibliotekes ishte programuar ngritja e udheheqesit te bibliotekes. Ne promovim disa veta, sado qe u munduan te permendin pervjetorin e bibliotekes, shihej se ato fjalime ishin kryekeput per ta lavderuar Shefki Osmanin dhe librin e tij, edhe pse nuk kishin per cka te thone per te, dhe nuk thane asgje per librin konkretisht, per permbajtjen, idene, qellimin, porosine e librit etj. Autori i librit  me nje shkollim te larte dhe te avancuar ne kurse, trajnime, dhe shkollim jo te rregullt dhe ne rrethe e situata te ndryshme. Libri qe flet per biblioteken me shkrime dhe gjuhe e shprehje te autoreve tjere, por qe i mungojne indekset e burimeve te autoreve dhe literatura, shtypi, sikur edhe mos definomi i saj, se kush e shkruan per biblioteken dhe nga kush jane marre ato shkrime, duke eliminuar autoresine e tyre. Ne asnje nga  shkrimet e permbledhura aty nuk figuron asnje emer i autoreve te tyre e as ne  bibliografine e literaturen e botimit. Ja, nje shembull: nje shkrim i botuar per 66 vjetrin e kesaj biblioteke, ne vend se te shkruhet se eshte botuar ne /Kosova-pres/ del se eshte  shkruar ne /Kosova Sot/, gje qe nuk eshte e vertete. Per kete autori i shkrimit mund te padise ne gjyq dhe te kerko shpjegime per vjedhje te shkrimit, dhe cenim te autoritetit te autorit te shkrimit. Me ne fund, pervjetori i Bibliotekes nderkomunale ne Gjilan ne /67-vjetorin/, qe me shume aludonte ne shenimin  e asaj periudhe te errte, qe shqiptaret dhe turqit ne kete rajon nuk e kishin, as te drejten te flasin e shkruajne gjuhen e tyre, e lere me te kene librat e tyre apo biblioteke. Ky pervjetor pati edhe anen tjeter negative, te reflektuar ne Monografi, duke kaluar nen hijen e nje promovimi te nje libri me shume mangesi  dhe pavlere, i cili botim pos nje kronike te gjymtuar, e te perpunuar nga skica dhe copa te shkeputura nuk pati jehon tjeter.

(Epoka e Re, 2005, Prishtine)

 

 

Veper me rendesi dokumentare

(/Gjaku i pragjeve/ T. Selimi)

Librit /Gjaku i pragjeve/ i autorit Tefik Selim, i cili flet per deshmoret dhe martiret e rene te kesaj pjese te Malesise se Karadakut, te cilet u vrane mizorisht ne luften e fundit te Kosoves. Libri me vlera dokumentare perfshin nje lende te konsiderueshme nga historia me e re e kesaj pjese te Kosoves Lindore. Libri /Gjaku i pragjeve/ hapet me nje biografi te djalit me te mire te rene ne fushebetejen e Koshares, Agim Ramadanit, per te vazhduar me dhjetera te tjere, qe nga femijet, e gjere te pleqte dhe plakat, si motra e Idriz Seferit mbi 90 vjecare. Jane keto 32 figura te martirizuar te kesaj pjese, te cilat u flijuan duke mbrojtur pragjet e shtepive tona stergjyshore. Libri i trajton me seriozitet krijues ngjarjet, figurat, bemat dhe perjetimet e njerezve tane gjate kesaj perudhe te luftes se fundit. Jane keto figura, te cilat rane heroikisht ne betejat e fundit kunder pushtuesit, si: Agim Ramadani, Shaban e Sami Ukshini,.. si dhe te tjeret te martirizuar, s: femije, te moshuar, gra, burra. Te dhenat e vepres / Gjaku u pragjeve/ jane deshmi e gjalle, autentike, te dhimbshme por edhe krenare per njerezit e kesaj toke, te dhena keto te cilat do te qendrojne gjithe here si shembuj perkrenare te atdhedashurise dhe humanizmit dhe si nje antiteze e fuqishme njerezore perball botes se eger te pushtuesit .  Ajo eshte nje perpjekje e pare serioze per te paraqitur permes vepres historine e vertet te njerezve tane ne momente me te veshtira. SHB/ Iliriku/ ne Prishtine. 

~Arti si  frymezimi artistik ~

  Ramadan Arifi, krijuesi  ne margjina

Cdo gje qe njeriu e sheh me sy, mund te jete motiv per te kryer nje pune, por jo edhe gjithcka te konsiderohet qe te jete estetike, por, per ta realizuar ate ne nje veper artistike, si bene Ramadan Arifi, njeri i duhet  edhe frymezimi. Motivin, si pjese me e thjeshte e fillimit te berjes se subjektit te nje vepre arti, qe artistit i sherben si organizuese e saj, ku nje nisem qe pershkon ndjenjat, emocionet, duke filluar mbi bazat e krijimit, menyren dhe format e krijimit. Por, sot per sot njeriu nuk i ka idene per mjetet e ndertimit te atij subjekti artistik. Mjetet keto te cilat i perdor ne Atile apo ne /kolonine/ e vet, nese mund te kete ai. Jane keto disa meditime artistike, te cilat i ka krijuesi i artit pamor, e ne kete rast piktori akademik, i cili jeton i rrethuar ne gjembat e ndarjes dhe te integrimit te etnise, gjithandej /Homazh per deshmoret. Por, me gjithe ato meditime te nderlidhura fort per  krijuesin e etnise se pushtuar nga ndjenja e sakrifices, vetemohimit dhe ajo qe eshte me sublime, jeta per jete-art, sic eshte /Plaga e vatres sime/. Shume krijues e kane frymezimin si nje gjendje e arritur e vetedijesimit te tyre per te shijuar vleren kulmore, qe kane kultin si subjekt te tyre. Me ate rast, vrulli krijues i artistit nen ndikimin e ndjenjave te fuqishme, pra ne nje gjendje shpirterore qe mund te reflektohet edhe ne pamjen e krijuesit, sjelljen dhe anen artistike, si dhe ne vete procesin e krijimit te nderlidhur posacerisht me ciklin e shqiponjave, peizazhet e nje natyre, bukolike dhe idili qe reflekton autoresine e krijuesit te mirefillte, sic eshte vepra e z. Arifi nga Blinaja. Arti i tij, ka plasuar mesazhin, tematiken, duke i qendruar ne levizje para fytyrimi i njeriut te sublim ne drite te lirise, qe per shume vepra i behet lajtmotiv, vetem ai kur ndjen ate perbrenda vetes se tij, dhe te hedhur ne pelhure permes ngjyrimeve artistike, si p.sh. te cikli i peizazheve qe perfshijne nje pjese te krijimtarise se tij artistike. Arifi ka radhitur artin e tij prane dhe karshi te gjithe atyre qe jeten e kane nje ngjeshmeria me natyren , duke i varur, ne kornize te nje varg ekspozitash, si individuale dhe kolektive. Prandaj, nje ekspozite e tij personale do ta permbyllte ecjen ne procesin e vazhdimesise Gjilan-Prishtine-Prizren-Shkup-Shkoder dhe Tirane. Arti i tij,  ende i pa kornize ne kornizat e nje vepre si art pamor per te qene i gatshem per nje ekspozite te tille por, nuk ia ka idene, Ramadani, si ta beje ne jete artistike spiral. Arifi, mendon te kete parasysh, te beje nje nga nje, perpos nje katalogu qe i kishte premtuar nje donator dhe fondit te veprave, nuk ka shtigje te tjera qe i sheh se mund te realizoje synimin e tij. Arti i tij qendron fuqishem ne nje ekspozite te tille edhe per motivet, edhe per ndjeshmerine dhe estetiken dhe nderimin ndaj sublimes, dhe ndaj vizitoreve. Ekspozita e z. Arifi, do te fliste me gjuhen e artit ne gjithe boten qe nuk do te kishte nevoje per perkthyes, ndonese ende nuk e ka idene si do te komunikonte me anen tjeter te qytetit te gurte qe te flasin me rrasat e gurit ne Karadaket. (Epoka e Re, 2005)

Per (nen) cmimet e manifestimit  letrar

Flaka e Janarit ~ Gjilan

Manifestimi i karakterit nacional, /Flaka e Janarit 2006/ ne Gjilan, si zakonisht jane shpallur, fituesit e konkursit letrar/ ne poezi, tregim, qe ishte i shpallur konkursi ne muajin e kaluar nga Bordi organizativ i /Flakes.../, ne te moren pjese shume krijues me poezi dhe tregime te shkurtra, te gjitha keto punime kane permbajtur vlera te nje niveli letrar. Juria,  thone se e kane pasur rendin te votoje, si dhe te perzgjedhin  sipas  /kandarit/ te tyre, nga tre fitues per cdo zhaner, disa nga te cilat, duke mos u pajtuar ndermjet veti, per ate qe duhej te ndahej me /porosi/ shperblimit, i ndanin pergjysme ne shenje kompromisi. Pra, juria e prire nga nje gazetar, shefa ne zyre, qe po i kullosin, duke velur ajken e /alamet/  fryteve te janarit,  si zyrtar ne drejtorine per KRS te Gjilanit. Tashti i  bashkengjitet edhe nje poet si dy pipa~ dhe violina te para te nje orkestre te orkestruar nga klani, te cileve, kush te vije ne pushtet, iu fryne ne keto gjysme shekulli te kaluar dhe ne fillim te ketij mileniumi te ri, pas tyre si i fundit qe nuk nderrojne  vjen me rend alamet mesuesi me cicerimen e trumcakeve ne kor i  kendojne, edhe sivjet /klasa/ e tyre, te cilet kane punuar sipas shifrave te lexuara ne /xhep/ per poezine me te mire eshte deklaruar ajo me titullin ne stilin /miku per mikun/ . Tre cmimin e para per tregimin me te mira, i kane marre ne zhanrin e tregimit te shkurter, ku ne mes tyre i ra shorti edhe kesaj here per cmimit e para, ti marrin shperblimet edhe kesaj here i ndan si shperblimin pergjysme me autoret e krijimeve qe me shume ishte /provokim/ se sa cmim. Te dy keta pleqte te hershem te pushtetit dhe te partise, /pioniere/ te vonuar te demokracise dhe te cilet pas mortit qe bie janar per janar me /kulti/ kulture, kulti-art, edhe ate nen aureolen kombetare, i vjelen  /frytet/ e janarit /06. Po, ashtu sikur ky variant ndane edhe per poezite e tregimet perzgjedhura per botim, kurse te gjitha punimet, pas nje riperzgjidhje do te botohen ne revisten letrare /Agmia/. Edhe vete ata qe sipas atyre jane perzgjodhen, pra, synimi i  konkursi eshte arrire , dhe shenoi edicionin e 16-te,si dhe tregoi  se te ne nuk ekziston nje atmosfere e vdekur letrare, por,  ka njerez qe krijojne e qe jane te lidhur me artin letrar dhe zhvillimet e saj me te fundit, por kujt ia sjell ?! Konkursi i ketij lloji sherben per te krijuar nje klime te mire artistike letrare, te nxjerrin vlera dhe ndikojne ne permiresimin e tregut letrar qe kane vershuar pa kurrfare kritere, ketu dhe me gjere ne Kosove.                 Cmimet e para per tregim ishin te pritura(?)...

 Sepse vetem ishte i pathyer nga klishete artificiale te thurura neper klasat e improvizuara letrare qe kane zene ti ngufasin mentalitetin provincial te njerezve qe nuk mund te qojne ne /kandarin/ e tyre me shume, per pos per t/u vete promovuar ne stilin, ti mua vjen , une ty sivjet. Edhe njeri prej tyre qe i ka mbledhur ca shperblime, i thoshte kolegut te vete se, e kam mesuar lajmin vetem pak me pare, nuk kane ku shkojne shperblimet Gjilan- Prishtine me /akraballekun/ i ndajme. Fituesit kane marre edhe nga dy-tre, madje edhe kater cmime, i cili eshte financuar nga Drejtoria per KRS, qe se bashku arrijne mbi 650 €. Fituesit do te perfshihen ne nje antologji letrare, qe vazhdon te thirret me karakterin e vete ketij manifestimi /Agmia/ e /Flakes.../ qe do te jete edhe deshmi e kesaj begatie qe kllapat e /xhokereve/, te cilat jane djegur ne /shterpesine/ krijuese dhe letrare, i u kthehen provinces per t/u vete promovuar, ani prej kujt vleresohen ato se(?!) nga qe ishte pare se  nje juri vleresuese ne asnje menyre nuk deshmonte se, as qe i ka lexuar krijimet konkurruese. Cmimet edhe  sivjet i korren si te velura prape, kush tjeter pos me punimet e tyre ne poezi e proze te shkurter, te prezantuar prej alamet autoreve, te cilet jane perzgjedhur permes nje konkursi te hapur, dhe jane lexuar, edhe disa te tjere qe jane kenduar jashte dhe brenda konkurrences lokale qe shume kush e ka cilesuar si loja me /xhokere/, letra keto te djegura ne duart e atyre qe e mbajne veten me pike te zorit ne horizontin letrar. Flaka qe na ka mbajtur gjalle me vlera te artit dhe frymen liridashese eshte fyer ajo qe eshte krijuar dhe ata qe krijuan, sepse ajo eshte politizuar, privatizuar e degraduar ne cdo aspekt. Ne jurite vleresuese, per gjysme dekade ishte(6 here H. Bunjaku, kater here H. Vokshi e A. Canaj, kurse juria e vete zgjedhur qe vete shperblehet per cdo vit, por edhe kete vit, ne perberjen e se ciles vjen si zakonisht pas zyrtarit qe e cele qesen, vjen zoteria tjeter sipas radhes per te mbuluar /marifetet/ e te pareve, i shoqeruar si gjithnje nga nje tjere qe mes veti kurre nuk ia prishin njeri tjetrit; /As sherr i kaurit, as hairi i turkut/, ju thone, ata qe e ndane kafshaten bashke. Ata pa hezitim vendet e para prape ia ndane miqve per poezine dhe prozen e shkurte, ndersa ato qe u cmuaren per botime, paten mundesi te zgjidhen me kandarin e kriterit te tyre, jo per tjeter, por sa per mbulese. Ne asnje konkurs, si ky i llojit te Flakes nuk ndodh qe mos te kete kompromise per te arritur nje koncenzues per shperblim, por ne as nje konkurs letrar apo artistik, juria me ndarjen e shperblimit, krijuesit, nuk ja merr prirjen dhe kompetencen artistike, po ashtu edhe nuk ia jep, pra, shperblimi nuk eshte garante per suksese. Ceshtje e vleresimit te artit, e artistikes, pra eshte ceshtje mjaft delikate dhe normalisht ndarja e shperblimeve krijon gezime dhe deshperime, e besa kjo ka shkaktua edhe luftera shume vjecare, si per shembull Luften e Trojes ( po mos t/i ndante Parodi mollen Helenes, nuk do te shkaktohej lufta e Trojes, nga se Aferdita do ndahej e kenaqur dhe nuk do te shperthente lufta e Trojes). Andaj, duhet qe gjithe anetaret i jurise te ndajne mendimin dhe kame vleresuar, sipas kompetences dhe etikes artistike, kur dihet se per (nen)cmimet sjellin gezime dhe hidherime, po ky ishte i llojit te vete.  Mirepo, ne manifestimin,  jane zgjedhur dhe jane vete shperblyer, duke u vleresuar sipas klanit, grupimit politike, qe pese jane thyer te gjitha rekordet, neper te gjitha jurite, arte pamore, skenike, letrare dhe muzikore duhej te mbuloheshin disi! (Epoka e Re,/06)



Nijazi Ramadani:

Katalogu ne publikim (CIP)

-Biblioteka Kombetare dhe Universitare e Kosoves 908 (496.51)

Venerime artistike- RAMADANI, Nijazi

- Kritike, recensione, publicistike.

- Gjilan: Rrjedha, 2006 ( Gjilan: /Lino design/.

- 64 fq. : ilustro,; 18X10cm - Literatura 63, Biografia fq. 62 -ISBN 9951 453 -00/

Nijazi Ramadani: Opusi i tij krijues deri tash eshte pasuruar me keto vepra: /Dhe shkronje arbri/ - ( permbledhje me poezi)­, /Jeta e Re/  Prishtine, 1995, libri me trajtese historike-dokumentare dhe politike: /Kosova dhe vetevendosja/, Rrjedha, Gjilan, 1998, /Nje qasje ne teater/, Rrjedha, 2004, Gjilan.Ne doreshkrim romanin /Imazh i ngrire/, /Qasje tjeter per skenen/, 2006. Punon si gazetar - koordinator i artisteve dhe gazetareve KG /Rrjedha/- Gjilan, Ai udheheq  edicionin /Rrjedha/.

 Jeton, punon dhe krijon ne Gjilan, eshte anetar i Lidhjes se shkrimtareve te Kosoves.

 

 

 

 

NIJAZI RAMADANI-OJQ-NIJAZI RAMADANI~ Vrojtime artistike, Edicioni- Rrjedha ~Gjilan | Rrjedha- Rrjedha -Gjilan- Arte: Artet aplikative-Pamore, ato Skenike, Sociale, Gazetareske, Muzikore, trajnime ne Informatike aplikative- kompjuterizem si dhe trajnime per gjuhet e huaja; gjuhe Angleze, Gjermane dhe Frenge, qe do te jene ne funksion te forcimit te ketyre veprimtarive dhe keshillave edukative arsimore.OJQ ne kete qender zgjasin nga nje muaj deri ne 9 muaj. Pas ketyre trajnimeve (apo shkalles se pare) te rinjte do te kene mundesi te vazhdojne shkollim me lehtesira shume te medha dhe te sigurt, te gjejne pune dhe te vetepunesohen. -- KLUBI I ARTISTEVE DHE GAZETAREVE RRJEDHA' & ARTISTS AND JOURNALISTS CLUB ' RRJEDHA ' NGO. GJILAN ---& Rr./St. Fehmi Lladrovci. pn./nn. Gjilan, Kosova & E-mail:rrjedha_press@hotmail.com ; Artists and Journalists Club Rrjedha- NGO. Gjilan.---This organization is founded on the purposes of the education and information, protecting the author and journalists rights. The prosperity and promotion of the new generation through trainings and the following educational subjects : 7-Arts, Visual Arts, Journalism, Music, Informatics-Technology, Foreign Languages- English, French and German. and Educative Counseling. The organization has a professional staff specialized on these subjects. Trainings on this center last from 1-6 months. After these trainings or first graduation the younger generation will have better chances to get employed and more assured education in the future and easier integration into the civil life. -Trajnimet:1.Film, Teater, Kinema, TV, Kamere, Dramaturgji; Artet Pamore, Dizajn, pikture, skulpture; & Gazetari fillestare dhe hulumtuese ; Gjuhe te huaja: Angleze, Gjermane, Frenge ; Informatike-Kopjuterizem: Win.2000.XP, Word,Exel ; & Muzike: kitare, solokendim, Vallezim popullor dhe modern; & Keshillaedukative, psikologjike, pertraumadhe shendetesore.

\ Edicioni- Rrjedha ~Gjilan | Rrjedha Rilexime: > > Franca e financoi dhe pompoi romanin e Ismail Kadaresė > "Gjenerali i ushtrisė sė vdekur" > pėr t' iu marrė italianėve hakun pėr "ēoēarja" tė > Moravias > > Nga Kastriot Myftaraj - "Gjenerali i ushtrisė sė > vdekur" ėshtė i pari roman i Ismail Kadaresė qė u > botua nė Perėndim, nė Francė, nė vitin 1970, nga > Shtėpia botuese "Albin Michel" dhe qė atėhere ka > njohur dhe gjashtė botime tė tjera.Botimi i romanit u > bė me financimin e qeverisė franceze, e cila ėdo vit > ndan njė shumė tė madhe pėr sponsorimin e botimit tė > librave nga vendet frankofone ose tė librave tė huaj > tė pėlqyeshėm pėr Francėn. Nė kėtė financim pėrfshihen > dhe shpenzimet pėr t' i bėrė publicitet librit tė > botuar. Botimi nė Francė i romanit "Gjenerali i > ushtrisė sė vdekur" ishte njė ėėshtje e asaj qė > francezėt e quajnė "raison d' etat", pra arsye > shtetėrore, ose interes nacional. Romani "Gjenerali i > ushtrisė sė vdekur" i pėlqeu shumė burokracisė > kulturore franceze, e cila vendoste pėr sponsorizimin > e botimit tė librave tė huaj nė frėngjisht, pasi > romani i Kadaresė u pa si njė hakmarrje pėr romanin e > Alberto Moravios "La Ciociaria", i botuar nė vitin > 1958 dhe qė bėri njė bujė tė madhe. Mbi bazėn e kėtij > romani u bė nė vitin 1960 edhe njė film i suksesshėm. > Francezėt e panė librin dhe filmin "La Ciocaria" si > njė fyerje pėr Francėn dhe posaėėrisht pėr ushtrinė > franceze. Nė romanin e Moravias tregohet historia e dy > femrave, nėnė e bijė, tė cilat enden nė Italinė > kaotike tė kohės sė luftės sė Dytė Botėrore, tė > shndrruar nė fushėbeteje. Tė dy femrat, nėna dhe vajza > e saj e mitur pėrdhunohen nga goumier-ėt, ushtarėt > francezė me origjinė marokene, qė luftonin nė anėn e > aleatėve (britaniko-amerikanėve) kundėr gjermanėve. > Nga kjo vajza pėson njė shok nervor. Edhe pse > pėrdhunuesit qenė arabė, francezėt e panė librin si > poshtėrues, pasi kėta arabė ishin pjesė e ushtrisė > franceze dhe luftonin nėn flamurin francez. Nė libėr > Franca akuzohej sikur solli barbarėt nė Itali, me kėta > arabo-francezė qė nė libėr paraqiten mė tė kėqinj se > gjermanėt tė cilėt nuk paraqiten si pėrdhunues > femrash. Nė kėto rrethana, kuptohet se dalja e romanit > tė Ismail Kadaresė "Gjenerali i ushtrisė sė vdekur", > do t' u pėlqente shumė francezėve, pėr faktin se nė > kėtė roman linja kryesore ėshtė kėrkimi nga ana e > misionit ushtarak italian qė pati ardhur nė kohėn e > komunizmit nė Shqipėri pėr tė mbledhur eshtrat e > ushtarėve italianė tė vrarė nė Shqipėri gjatė Luftės > sė Dytė Botėrore i eshtrave tė kolonelit italian Z, i > cili figuron i humbur. Mė nė fund, nė njė skenė mjaft > melodramatike, gjenerali qė kryesonte misionin i gjen > eshtrat e kolonelit nė ballafaqimin me njė plakė > shqiptare (Nica), e cila e pati vrarė kolonelin me > sėpatė, pasi ai i pati pėrdhunuar tė vajzėn e saj > 14-vjeėare, e cila pas kėsaj fatkeqėsie i dha fund > jetės, ndėrsa plaka Nicė e varrosi kolonelin tek pragu > i portės sė vet. Kur nė fshatin e saj erdhi gjenerali > italian qė mblidhte eshtrat, Nica i nxorri eshtrat e > kolonelit tė mbledhura nė njė thes dhe ia hodhi > gjeneralit para kėmbėve, nė mes tė njė dasme shqiptare > ku ai pati shkuar, i paftuar. Pėr francezėt kjo ishte > pikėrisht ajo qė kėrkonin. Tash ata mund t' u thoshin > italianėve se ju para se tė na fajėsoni ne pėr > pėrdhunimet e arabėve me uniformė franceze qė luftuan > nė Itali, bėni mirė tė pranoni pėrgjegjėsinė pėr ato > qė kanė bėrė ushtarėt tuaj nė vendet e tjera, pasi ju > me invazionet tuaja u bėtė shkak qė Italia tė bėhet > fushėbeteje. Prandaj francezėt e botuan librin nė > Francė dhe me mėnyrat e tyre i bėnė shumė publicitet > nė botė, duke nxitur indirekt botimin e tij nė shumė > vende tė botės, duke dashur qė tė kundėrbalanconin > efektin e "La Ciocaria". Gjithsesi, romani "Gjenerali > i ushtrisė sė vdekur" nuk u pėlqye kurrė vėrtet nga > publiku nė Francė dhe nė vende tė tjera dhe kėtė e > tregon fakti qė numri i kopjeve tė shitura tė tij nuk > ėshtė bėrė kurrė i ditur. Problemi me romanin e > Kadaresė ishte se, derisa historia qė tregohej tek "La > Ciocaria" ishte e vėrtetė, historia qė tregohej nė > romanin "Gjenerali i ushtrisė sė vdekur" ishte njė > trillim. Nė kohėn e regjimit komunist, nė Shqipėri u > thanė tė gjitha tė zezat pėr ushtrinė italiane qė > okupoi Shqipėrinė gjatė Luftės sė Dytė Botėrore. ėshtė > thėnė se italianėt arrestonin, internonin, torturonin > dhe vrisnin antifashistėt shqiptarė, se digjnin > shtėpitė e tyre pėr reprezalje, por kurrė, nė asnjė > botim tė kohės sė regjimit komunist nė Shqipėri nuk > ėshtė pretenduar se ushtarakėt italianė kanė > pėrdhunuar femrat e mitura shqiptare. Nė tė 3112 (tre > mijė e njėqind e dymbėdhjetė) faqet e librit me katėr > volume "Historia e Luftės Antifashiste > Nacional-ėlirimtare tė Popullit Shqiptar", i botuar nė > kohėn e komunizmit, dhe ku tregohet lufta qė u > zhvillua nė Shqipėri deri nė detaje, nuk thuhet asgjė > e tillė. Unė qė i kam lexuar tė gjithė librat me > kujtime tė shkruar nga ish-partizanė dhe tė botuar nė > kohėn e komunizmit nė Shqipėri, e them me pėrgjegjėsi > tė plotė se atje nuk tregohet asnjė rast kur oficerėt > ose ushtarėt italianė tė kenė pėrdhunuar vajza tė > mitura, ose femra shqiptare nė pėrgjithėsi. Nė rast se > njė episod i tillė do tė kishte ndodhur, propaganda e > regjimit komunist shqiptar nuk kishte pėrse mos ta > pėrmendte. Fakti qė ajo nuk e shpiku, duke pėrjashtuar > romanin e Kadaresė, ėshtė mjaft kuptimplotė, pėr tė > treguar se edhe regjimi komunist kishte limitet e > veta. Por, atė akuzė qė ushtrisė italiane nuk ia ka > bėrė propaganda e Enver Hoxhės, ia ka bėrė Ismail > Kadare nė romanin "Gjenerali i ushtrisė sė vdekur". > Duke sajuar me fantazinė e vet prej shkrimtari > episodin kur njė oficer i lartė italian, koloneli Z, > pėrdhunon njė vajzė tė mitur shqiptare, Ismail Kadare > e ka kapėrcyer dhe poshtėrimin dhe fyerjen qė > propaganda e regjimit komunist shqiptar i ka bėrė > ushtrisė italiane qė okupoi Shqipėrinė gjatė Luftės sė > Dytė Botėrore. Sigurisht qė nė njė roman autori > trillon ngjarje me fantazinė e vet, por edhe kjo duhet > tė ketė njė limit. Nė traditėn orale shqiptare (epos > dhe kėngėt e tjera pėr luftrat) nuk ka ndodhur qė tė > fyhet armiku pėr gjėra qė nuk i ka bėrė dhe letėrsia > moderne shqiptare e ka ruajtur kėtė traditė, me > pėrjashtim tė Kadaresė. Romani i Kadaresė ėshtė njė > fyerje pėr kombin italian. Italianėt e sotėm, populli > nė pėrgjithėsi dhe posaėėrisht ushtarakėt, i nderojnė > tė rėnėt e italianė tė tė gjitha kohrave, pavarėsisht > se ku kanė rėnė dhe nuk u vjen mirė kur ata > poshtėrohen dhe fyhen, duke u shpifur pėr ta gjėra qė > nuk i kanė bėrė. Prandaj, italianėt me siguri qė > ndihen tė fyer nga romani i Ismail Kadaresė "Gjenerali > i ushtrisė sė vdekur", botimi i tė cilit nė italisht > nuk duhet parė si pėlqim i italianėve pėr kėtė libėr, > por si dėshirė e tyre pėr tė njohur se ė' thuhet pėr > ta. Kur shpifet dhe fyhet ushtria e njė vendi, pėr > gjėra tė paqena, shumė tė ndyta, ėshtė poshtėruar dhe > fyer kombi pėrkatės, pasi ushtria ėshtė njė nga > shtyllat, simbolet kryesore tė njė kombi. Kur shpifet > dhe fyhet pėr ushtarakun e lartė tė njė ushtrie, gjėra > tė paqena, shumė tė ulėta, siė ėshtė rasti i njė > koloneli italian nė romanin e Kadaresė, atėhere, > atėhere ėshtė fyer ushtria e kėtij vendi. "Gjenerali i > ushtrisė sė vdekur" ėshtė romani mė i njohur i Ismail > Kadaresė nė Perėndim, kuptohet nė krahasim me librat e > tjerė tė tij, pėr faktin se i konvenuar njė superfuqie > kulturore siė ėshtė Franca qė ta pompojė > artificialisht kėtė roman. Shumėkush qė i lexon kėto > rreshta mund tė pyesė se nė rast se Francės i > konvenonte kaq shumė romani i Kadaresė "Gjenerali i > ushtrisė sė vdekur" pse priti 8 vite nga botimi i tij > nė shqip (1962) pėr ta botuar nė frėngjisht (1970). > Pėrgjigjia ėshtė se Franca e De Gaulle, duke qenė se > atėhere kishte marrėdhėnie tė mira me Bashkimin > Sovjetik, me tė cilat kundėrbalanconte sfidėn qė u > bėnte SHBA-ve, nuk donte qė t' i bėnte tė pakėnaqur > rusėt duke botuar me financim shtetėror njė libėr nga > njė vend si Shqipėria qė nga njėra anė ishte anėtar i > Traktatit tė Varshavės, ndėrsa nė anėn tjetėr nuk > ishte i dėgjueshėm politikisht ndaj Moskės. Me daljen > e Shqipėrisė nga Traktati i Varshavės nė 1968 kjo > pengesė u eliminua dhe tash francezėt mund ta botonin > librin pa pasur drojė se do t' i bėnin rusėt tė > pakėnaqur, gjė qė e bėnė nė 1970. Romani "Gjenerali i > ushtrisė sė vdekur" u botua dhe nė Itali, por kėtu jo > me financim shtetėror si nė Francė, por nė mėnyrė > private. Francezet kunder shkrimt.italian Alberto Moravios, botojne romanin antiitalian "Gjenerali"!ė Ne se eshte e vertete, qe franėezet sponsorizuan ''Gjeneralin e ushtrise se vdekur'' si kunder pergjigje te ''La ciociara'' e Moravias ul dinjitetin e nje populli; tregon franėezet inatėi dhe hakmarres. Ne se eshte keshtu i ka shkuar mundimi kot, se italianet as qe e kane ėare koken. Kete e them se italianet kane trasmetuar filmin ''Il generale dell'armata morta'' ne nje nga kanalet e tyre shteterore. Ka rreth 20 vjet qe une e kam pare dhe perveē sensacionit e kranarise qe flitej per ne, ai film nuk me ka dhene asnje emocion. Filmi nuk pati sukses megjithese aty luanin ajka e aktoreve europian: Michel Piccoli, Marcello Mastroiani, Anouk Aimėe, Sergio Castellitto.... kushedi, ndoshta dhe filmi eshte italian, ose italo-franėez. Pastaj mendoj se eshte krim mbi literaturen te permblidhet nje roman si ''La ciociara'' e Moravias ne nacionalitetin e stupratoreve te protagonisteve. Mendoj se arsya e suksesit te Gjeneralit ne France eshte tjeter kund dhe jo tek inati. Nuk ja kam idene sa kopje mund te kete shitur, por nje arsyetim i vogel: Cfare paresh harxhonte Kadareja kur shkonte ne France gjate viteve 80, ne se librat e tij nuk do te kishin suksesė Nuk harxhon anjeri mund te perktheje libra ne se ato nuk shiten dhe Kadare ka shitur libra jasht kufive te vendit dhe ky fakt flet vete. Ismail Kadare dhe tejkalimi i Kafkės Carol Herman The Washington Times Pėrpara se tė kaloj tek tre romanet qė pėrmban libri i Ismail Kadaresė ėVajza e Agamemnonit ė lexuesi duhet tė pėrshkruajė dy sektorė qė pėrbėjnė parathėnien e zgjatur. Nga shėnimet e pėrkthyesit, lexuesit mėsojnė se tė tre romanet ėVazja e Agamemnonitė, ėQorrfermaniė dhe ėMuri i Madhė janė shkruar nė kohė tė ndryshme, tė vendosura nė periudha tė ndryshme historike dhe janė pėrkthyer nga shqipja nė frėngjisht, nga dy njerėz tė ndryshėm, Tedi Papavrami dhe Jusuf Vrioni. David Bellos i ka pėrkthyer nga frėngjishtja nė anglisht nė njė vėllim tė vetėm. Nga parathėnia, cituar si mė poshtė, ėI pėrshtatur nga parathėnia e botuesit nė frengjishtė, lexuesi kupton nga botuesi francez i autorit fitues tė ėmimit Man Booker International Prize, Claude Durand, qė Kadare ka ėtrafikuarė disa nga shkrimet e tij nga Shqipėria pėr nė Francė pak e nga pak duke i ėmaskuarė disa pasazhe pėr tėi bėrė tė dukeshin si ėpėrkthime nė shqip tė shkruara nė perėndimė. Botuesi shton ėDorėshkrimet u depozituan nė njė kasafortė nė njė nga bankat nė Paris. Me aprovimin e saj, Kadareja mė besoi ėelėsin e kasafortės dhe mė autorizoi ta hapja kur ta mendoja tė nevojshme. Asokohe Kadareja, kishte njė parandjenjė tė madhe, ashtu si ėdokush tjetėr, qė komunizmi do tė rrėzohejė. Me fjalė tė tjera, pėrpara se lexuesi tė depėrtojė nė romanet e egra dhe elegante qė pėrbėjnė kėtė libėr, ai ėbombardohetė nga nėnkuptimet e shumta. Megjithatė, vėshtirėsia e botimit tė veprave letrare ėshtė nė pėrputhje me privimet po aq tė shumta qė shoqėrojnė artin nė pėrgjithėsi. Qė nga titulli i romaneve e kėtej, faqet lėvizin dhe godasin pikėrisht nė qoshet e ftohta tė tiranisė dhe shtypjes. Kėto janė tregime tė trishtueshme qė pa asnjė lloj lehtėsimi, kaplojnė makineritė ėnjerėzore tė totalitarizmit. ėVajza e Agamemnonitė, romani mė i gjatė qė i ka dhėnė edhe emirn librit, ishte njė nga ato libra qė janė marrė ėkontrabandishtė ashtu siė shpjegon Durandi nė parathėnie. Ky tregim ėshtė shkruar nė Tiranė, rreth kohės kur vdiq Enver Hoxha, qė e qeverisi Shqipėrinė pėr 40 vjet. Ngjarjet marrin jetė, realisht nė Tiranė aty rreth viteve ė80, por narratori na ėon pas nė rrėnjėt klasike tė Perėndimit dhe tė tiranisė. ėQorrfermaniė, shkruar mė 1984, gjithashtu mbėshtetet nė tema historike, tė periudhės sė reformave tė Perandorisė Osmane. ėMuri i Madhė ėshtė shkruar mė 1993, vetėm pak kohė pasi autori ishte vendosur nė Paris. Nga tre historitė e pėrfshira kėtu, ėVajza e Agamemnonitė ėshtė mė e arrira. Nė tė autori pėrshkruan makinerinė e regjimit diktatorial, duke e vendosur atė kundėr njė dashurie ėtė rrezikshmeė. Skenari vjen direkt nga mitet antike, aty ku janė regjistruar edhe manifestimet e hershme tė despotizmit. Ngjajret janė vendosur nė vitet e venitjes sė komunizmit. Narratori, (njėkohėsisht edhe personazhi kryesor), njė i ri pa emėr, jeton nė njė vend tė qeverisur nga njė tiran i egėr. Suzana, e dashura e narratorit, ėshtė vajza e njeriut tė nohur si ėPasardhėsiė, i cili do tė zėrė fronin pas vdekjes sė despotit. Kur pasardhėsi mėson pėr lidhjen e sė bijės me narratorin, njė punonjės i agjencisė sė kontrolluar nga shteti tė medias nė vend, e urdhėron atė ta ndėrpresė kėtė lidhje. Pėrpjekjet e saj pėr tėiu bindur urdhrit tė tė atit dhe ndėrgjegjėsimi i narratoit gjatė njė parade pėr Njė Majin, se ėfarė ėshtė gati pėr tė ndodhur, pėrbėjnė kulmin e historisė. Referencat klasike dhe parabolat gėlojnė, mė e gjetura prej tyre ėshtė njė shqiponjė qė torturon narratorin, qė ėshtė edhe njė lloj rithirrjeje qė i bėhet pėrrallės sė lashtė ėRėnia e Qerositė. Narratori mendon pėr kėtė histori pasi i kujtohet fati i kolegut G.Z. Ai e lidh nė kėtė mėnyrė historinė: ėNjė natė, duke ecur rrugės, Qerosi bie nė njė gropė dhe, duke rėnė gjithnjė e mė shumė, e gjen veten nė botėn e pėrtejme... E kisha njohur G.Z.-nė qė prej kohės kur ai punonte nė stacionin televiziv, por nuk kisha menduar ndonjėherė aq shumė pėr tė. ėehren e kishte tė zbehtė, dukej si i sėmurė...dhe dėrdėllitjet e tij tė vazhdueshme nė takimet e jetimores, (Shokė, unė kurrė nuk kam pasur njė nėnė apo baba. Jo! Partia ėshtė familja ime e vetme), furnizonin me shumė emocion delegatėt por qė ama ia sillnin nė majė tė hundės, njėrit prej kolegėve tanė...ė. ėNjė ditė Qerosi ra nė njė gropė dhe shkoi nė botėn e pėrtejme...Pas kėsaj rėnieje Qerosi u pėrpoq me tė gjitha mundėsitė e tij qė tė ngjitje pėrsėri nė botėn lart. Ai u ėmend duke kėrkuar ėdo qoshe derisa njė burrė i moshuar ia pėrshpėriti zgjidhjen nė vesh. Ekzistonte njė shqiponjė qė mund tė fluturonte aq shumė sa ta nxirrte lart Qerosin, por me njė kusht...Gjatė gjithė udhėtimit, shpendi grabitqar duhet tė hante mish tė gjallė. Qerosi nuk mendoi se kjo do tė ishte problem...ė. Por sigurisht qė po! Nė tregimin e narratorit, fati i G.Z-sė ishte i kėmbyeshėm me atė tė Qerosit, fillimisht ēmolepsetė me partinė e mė pas pėrlahet nga shqiponja. Kjo e fundit ėshtė dhe simboli mė i spikatur i kulturės shqipare. Flamuri shqiptar ka nė qendėr njė shqiponjė me dy krerė dhe padyshim fakti qė kjo histori e pakėndshme, e treguar brenda njė tjetėr historie tė pakėndshme, ėshtė pėrmbushje e kapjes dhe e kontrollit tiranik tė shtetit. Pėr mė tepėr, tek ėVajza e Agamemnonitė, fakti qė mendimet e narratorit e ėojnė atė nga fati i G.Z-sė tek ndėrgjegjėsimi qė sakrifikimi i dashurisė sė tyre nga ana e Suzanės pėr hir tė suksesit tė tė atit, tė sjell nė mendje edhe vajzėn e Agamemnonit, Ifgjeninė. Dhe jo mė pak sesa pėr paraardhėsin e tyre tė lashtė, narratori kupton se do tė ketė pasoja shkatėrruese pėr tė gjithė. Dhe ndėrkohė qė personazhi kryesor ecėn pėrgjatė paradės dhe tregimi drejt fundit, ai vėren ėpankartat e aktivistėve qė lėvizin nė tė gjitha drejtimet. Tė revolucionizojmė jetėn akoma mė shumė! Mėsim, punė dhe stėrvitje ushtarake... Edhe sa vjet thatėsirė do tė duhet qė jeta tė reduktohet nė njė shkretėtirė tė gurtėė Dhe pėrseė Vetėm sepse kur jeta ėshtė e tharė dhe e ngurtė ėshtė edhe mė e lehtė pėr tėu kontrolluarė. Dhe kėshtu kalohet tek ėQorrfermaniė, nė tė cilėn Kadare ofron njė parabolė tė Perandorisė Osmane tė lidhur me pėrdorimim e terrorit nė regjimet autoritare, qė fokusohet nė persekutimin e atyre qė janė tė poseduar nga ėsyri i keqė. Edhe tek ėMuri i Madhė autori sjell njė konfrontim tė ftohtė midis njė oficeri kinez dhe njė ushtari. Nė pėrshkrimin e mungesės totale tė humanizmit nė njė shoqėri diktatoriale, Kadareja ka pak shokė. Ndoshta Kafkėn, tė cilin edhe e tejkalon. Pėrktheu: Marsida Gjonėaj Kopertina e numrit te revistes Diplomacia, ku eshte botuar dhe artikulli Botuar ne Revisten "Diplomacia", Nr. 16 / 2006 Shkrimtari i madh nė hapėsirėn gjermanofolėse Kadareja nė vlerėsimet e pėrkthyesit tė vet, Joachim Roehm Nga Armand Plaka Ismail Kadare dhe vepra e tij tashmė njihen mirė nė mbarė kontinentin e mė gjėrė pėr forcėn e saj shprehėse e vlerat autentike qė mbart, por qė gjithsesi nuk mund tė trajtohen veėmas nga kultura e pėrbashkėt evropiane. Nėse do ta kufizonim atė tė paktėn nė shpėrndarjen qė ajo njeh nė hapėsirėn gjermanike, do tė shihnim se pėr fat, ajo ka gjetur njė vend tė merituar, falė edhe veprės sė njė pėrkthyesi tė zellshėm e njohėsi tė mirė tė letėrsisė shqipe, me emrin, Joachim Roehm. Kadare, njė "shkrimtar patriot" Por le tė shohim se ėėthotė vetė pėrkthyesi gejrman i veprave tė Kadaresė pėr shkrimtarin e madh shqiptar. Roehm e merr shpeshherė nė mbrojtje zellin dhe pasionin, duke e cilėsuar si njė shkrimtar qė ka futur dukshėm e me qėllim elementin apo aspektin patriotik nė veprat e tij, pėrkundrejt kritikave pėr nacionalizėm. Ismail Kadare, thotė Roehm, ėshtė autori shqiptar mė i rėndėsishėm dhe, sidoqoftė, me distancė mė i njohuri ndėr ta nė ditėt tona. Ai ka arritur tė korrė shumė sukses e mirėnjohje pėr veprat e tij nė mbarė botėn. Librat e tij janė pėrkthyer nė tė gjitha gjuhėt e mėdha botėrore e ndėrkohė edhe nė njė sėrė tė tjerash mė tė vogla. Ai ka fituar njė sėrė ėmimesh ndėrkombėtare nė letėrsi dhe ėshtė gjithashtu edhe "Kalorės i Legjionit tė Nderit Francez". Ndėrsa vit pas viti diskutohet pėr fituesin e ėmimit "Nobel" nė letėrsi, emir i tij do tė jetė gjithnjė nė listėn e kandidatėve pėr t'u shpallur fitues. Nė hapėsirėn e letėrsisė e tė pėrkthimeve nė gjermanisht, ai mund tė llogaritet ndėr autorėt ndoshta si "mė i panjohuri, ndėr tė njohurit", megjithėse nė gjuhėn gjermane janė botuar njė duzinė me vepra tė tij. Gjithsesi, nga mesi i viteve nėntėdhjetė pati njė ndėrprerje tė botimeve qė erdhi pėr shkaqe tė ndryshme dhe ėshtė pėr t'u falėnderuar puna me botimet e Egon Ammann-it. Me fillimin e mijėvjeėarit tė ri, Ismail Kadare ka arritur tė fitojė ndoshta njė numėr jo dhe aq tė madh lexuesish, por qė renditen tek ata me shije tė hollė. ėSi e njoh Ismail Kadarenėė Ismail Kadare lindi mė 28 janar 1936 nė qytetin e Shqipėrisė Jugore, Gjirokastėr, njė qytet qė ngjan tė jetė ndėrtuar nė krah tė ėndrrės; bir i njė postieri gjykate, por me njė gjysh tė mirėarsimuar nga ana e sė ėmės. Rreth fėmijėrisė sė Kadaresė dhe qytetit tė lindjes, nuk dua tė them gjė, pasi kėtė ai e ka pėrshkruar vetė nė romanin qė pėr mua ėshtė mė i bukuri i tij, "Kronikė nė gur". Pėr sa i pėrket ardhjes sė Ismail Kadaresė nė botėn e kulturės e letėrsisė gjermanofolėse, nė fillim jo ėdo gjė eci fjollė. Kritika letrare gjeti vend pėr tė, vetėm nė fillim tė viteve nėntėdhjetė, ku veprat e tij u vlerėsuan si goditėse e tė gjetura ndaj regjimit tė Hoxhės e mė pas, po tė njėjtėt kritikė qė e kishin ngritur nė qiell, filluan ta kritikonin pjesėrisht, se kishte qenė i afėrt me regjimin. Por, sipas mendimit tim, vepra letrare e Ismail Kadaresė ėshtė plotėsisht e integruar e padiskutim e pranueshme e me vlera tė mėdha.Pėr Ismail Kadarenė flet integriteti letrar i veprės sė tij, i marrė nė tėrėsinė e saj. Dielli nuk ndriėon shpesh nė perandorinė e Kadaresė dhe muret e ndėrtesave zyrtare, kėshtjellave dhe qyteteve tė pjerrėta rreken tė shprehin indinjatė. Por si lexues, kush nuk trembet prej tyre, pėrjeton edhe shumė skena tė humanitetit prekės e tė poezisė tė pareshtur, tė vendosur nė njė gjuhė tė thjeshtė, tė qartė e tė depėrtueshme. Ismail Kadare ėshtė shumė stoik dhe njė shkrimtar shumė shqiptar. Kjo ka bėrė qė ndėrkohė tė ketė zėra apo kritika se ai ėshtė disi nacionalist. Ka mundėsi tė jetė edhe kėshtu, qė tek ai nė vitet e fundit, tė ndihet vrulli i njė nacionalisti, apo mė mire i njė shkrimtari nacionalist, pėr tė theksuar atė qė ne e quajmė, ėsjellja e elementit patriotikė. Intervista me Alen Bosque Me njėrin nga kritikėt e tij, Alain Bosquet, Kadare vihet pėrballė nė njė intervistė tė gjatė, pasi libri i tij u botua nė Francė. Ky kritik kishte shkruar: "Nėse bėhet fjalė pėr popullin e tij, Kadare ėshtė aq i verbėr sa Homeri". Megjithatė, unė kėtu dua tė theksoj vetėm njė gjė: shqiptarėt shkojnė me botėn mistike tė Kadaresė. Njė popull, i cili pėr dymijė vjet me radhė, u rezistoi ngritjeve e rėnieve tė perandorive, dyndjeve tė shumė popujve, kryqėzatave, sulmeve e pushtimeve, i dėrrmuar nga gjakmarrja, e cila ia dobėsonte forcėn mbrojtėse, popull qė pėr dymijė vjet me radhė e ruajti dhe e pasuroi gjuhėn e vet, tė cilėn nuk e shkruante, por vetėm e mbante tė gjallė nė traditė gojore, nė kėngė; njė popull i tillė ofron mjaft enigma, tė cilave ia vlen t'u shkosh pas. Kadare e ka bėrė kėtė, ai i ka parasysh mitet e legjendat e popullit tė tij, historinė e shqiptarėve dhe historitė e tyre, diku me patos, por mė sė shumti, me kthjelltėsi e logjikė e pa zbukurime dhe kėshtu vjen nė pėrfundime interesante e, para sė gjithash, me vlera letrare. Si pėrkthyes unė e vlerėsoj Ismail Kadarenė pėr aftėsinė e tij, pėr disiplinėn tregimtare, pėr ndėrtimin e tensionit, pėr artin e kombinacionit tė ritmeve, para sė gjithash, pėr gjuhėn, e cila ėshtė e thjeshtė, e qartė, nė njė farė mėnyre e pėrshkueshme dhe qė mund tė kthehet kaq shpejt nė poezi e nė figura me bukuri e forcė tė paparė. Nė 70-vjetorin e lindjes Shtypi e media gjermane u tregua mėse aktive nė pėrkujtimin e jubileut tė 70-tė tė lindjes sė shkrimtarit tė madh shqiptar (Ismail Kadare ka lindur mė 28 janar 1936). Ato i kanė kushtuar shumė faqe veprave e jetės sė tij, vlerėsimeve nė kohė tė ndryshme qė kritika e specializuar i ka bėrw e rolin qė ai luan pėr tė sjellė njė imazh sa mė realist, por edhe kritik tė vendlindjes, duke kontribuar nė kėtė mėnyrė edhe nė promovimin e padiskutueshėm tė vlerave tė pazbuluara tė saj nė mbarė Evropėn. ėSi asnjė shkrimtar tjetėr, Kadare e ka sjellė historinė e vendlindjes sė vet nė romane e tregime nė shkallėn e saj mė tė lartė. Ismail Kadare ėshtė kthyer prej kohėsh nė njė ikonė unike e tė padiskutueshme tė vlerave e problemeve tė popullit qė pėrfaqėson, por edhe tė Ballkanitė. Kėshtu shprehet njėra prej gazetave gjermane pėr tė. Beqė Cufai, njė njohės i mirė i tij, nė ėNeue Zėrcher Zeitungė tė datės 28 janar 2006 shkruan: ėKadare rreket tė gjejė kufirin mes mitit e realitetit, themelet e ekzistencės njerėzore. Perandoritė e mėdha nė librat e tij (ajo osmane e ajo komuniste) janė mė pak vende historike se sa arena prototipe tė tė gjithė atyre, ėfarė jeta jonė qysh nga krijimi ka pėrjetuar. Ato janė njė ėelės pėr tė kuptuar pėrplasjen e sotme tė kulturave dhe ideologjiveė. Peter Mohr, i ėWiener Zeitungė mė 27 janar 2006 shkruan: ėKadare ėshtė njė tregimtar i madh, njė shkelės kufijsh, qė vėrtitet mes pėrrallave plot fantazi e politikės sė ashpėr, nė tė cilėn ai gjithnjė i ka futur hundėtė. Ja se si e vlerėson romanin e tij mė tė fundit, ėViti i Mbrapshtėė, gazeta gjermane, ėMittelland-Zeitungė e datės 3 nėntor 2005; ėI treguar me mjeshtėri....... ai ėshtė i shkėlqyer!ė. Ndėrkohė, njė tjetėr gazetė gjermane, nė njė pėrmbledhje qė Jėrgen Strein, ka shkruar pėr shkrimtarin e madh shqiptar nė ėFrėnkische Nachrichtenė, mė 13 tetor 2005 shkruan: ėIsmail Kadare krijon vepra artistike, tė cilat pavarėsisht nga koha qė ato janė zhvilluar nė vendlindjen e tij, kanė vlerė pėr ėdo kohėė. Nė Gazetėn gjermane ėBerliner Zeitungė, kritiku Mathias Schnitzler, mė 14 tetor 2004 shkruan pėr ribotimin nė gjuhėn gjermane tė ėGjeneralit tė Ushtrisė sė Vdekurė: ėLibrat mė tė mirė tė Kadaresė, siė ėshtė dhe ai i pari, i publikuar nė vitin 1963 me titull ėGjenerali i Ushtrisė sė vdekurė, qė sillet nė njė variant tė ri tė pėrkthyer nga Joachim Rėhm, tanimė pėr lexuesin gjerman, pėrbėn shumė mė tepėr se sa njė poemė kombėtare. (...)Njė roman antiluftė, antimilitarist e antitotalitarist me forcė mė tė madhe poetike se sa ėGjeneraliė i Kadaresė, unė nuk mund ta imagjinoj se mund tė ketėė. Nga ana tjetėr, shtypi vjenez, me anė tė Helmut Wolfgang, nė ėWiener Zeitungė nė janar 2003 shkruan pėr botimin e romanit tė tij, ėUra me tri harqeė nė gjermanisht: ėNjė roman jashtėzakonisht modern, qė duhet tė kishte zėnė me siguri njė vend mėse tė merituar nė shumė bibliotekaė. Mė tej ai shton se: ėIsmail Kadare ėshtė prej kohėsh mjeshtri i padiskutueshėm i letėrsisė sė Evropės Juglindore, dhe ai me kohė renditet me tė drejtė ndėr kandidatėt mė seriozė pėr tė marrė ėmimin ėNobelė nė letėrsiė. Nė ėAargauer Zeitungė, njė kritik do tė shprehej pėr tė dikur se: ėNė pikėpamjen e gjuhės, kandidati shqiptar pėr ėmimin Nobel, dėshmohet edhe njė herė si njė mjeshtėr i specialitetit tė vet. Ndodh shpesh qė tė hasėsh gjatė leximit nė ndonjė metaforė apo ndonjė shkėndijė tjetėr rrezatuese..........Ai ėshtė njė ikonė e vendit tė vet, njė ambasador i fjalės sė lirė, i promovimit tė vlerave tė atdheut tė vetė. Mareile Ahrndt, e gazetės ėFinancial Timesė nė Gjermani shkruan se: ėKualiteti letraro-artistik i romaneve tė tij e bėn famėn e tij shumė tė shpjegueshme, dhe njė njohės i mirė i veprės sė tij e di se cili duhet tė jetė mesazhi: kėtu pret kandidati i ėmimit Nobelė. Hansgeorg Hermann, nė tė pėrditshmen zvicerane ėNeue Zuercher Zeitungė shkruan ndwr tw tjera se: ėIsmail Kadarė ėshtė si tė themi, epiqendra e jetės kulturore nė Shqipėriė. njollos Kadarene e vepren e tij pa shkak > > > Une kurre nuk do e besoj qe Qeveria frenge te kete > bere kete investim per te denigruar Italine ..qe > pervec disa konkurencave ne prodhimin e veres apo > modes jane dy popuj miq > Po te ishte verte keshtu qe popujt e qeverite te > merren me te tilla vogelsira atehere do kishim nje > lufte te ftohte edhe ne kinematografi , > gje qe nuk ka ndodhur . > me duket fare pa vend ky shkrim keqdashes ... > > Harrohet e kjo eshte histori e jetuar nga shume > deshmitare akoma edhe pse tashme 80 vjecare qe > ushtaret italiane pas 8 shtatorit u hodhen te gjithe > ne anen e forcave clirimtare shqipetare duke u > bashkuar me partizanet rast ky unikal i nje ushtrie > e qe mbahet akoma gjalle ne shume libra te botuar > ne Itali e Shqiperi > > 2. Gazetari ka nje detyre shume fisnike pasi > korrektesia e tij nuk kalon pa lene shenje ..nuk ka gje me te rendesishme se sa paraqitja me vertetesi e fakteve pa ngjyra politike etj . ____________________________________________________________________

Heading3

Description here

Heading4

Description here

Heading5

Description here

Heading6

Description here

Heading7

Gazetari ka nje detyre shume fisnike pasi korrektesia e tij nuk kalon pa lene shenje ..nuk ka gje me te rendesishme se sa paraqitja me vertetesi e fakteve pa ngjyra politike etj . ____________________________________________________________________

Drama, Teatri dhe letersia &Nijazi RAMADANI

Drama, Teatri dhe letersia         &Nijazi RAMADANI

 

___________________________________________________

 

Shkrime, artikuj, debate, kritike, bisede per artet pamore, letersi, teater, film, muzike dhe kulture

 

 

 

 

 

 

 

NIJAZI RAMADANI

 

Imazh i ngrire

(proze)

 

 

      

           

Kerkoj Itaken time si nje Homer i verber, duke nisur nga Maja ne Fushedjegur, dhe gjithkah me fluturon mendja atje kah me cojne hieroglifet dhe, duke i pare analizat e AND-se, neper ferr, dhe i kenduar kam kenget e djepit, epin per Topallen, atje te dala nga farat e pashprishura. 

Ne masivin e fushave dhe vargmaleve te Majmalit, ishte konaku i fundit i njerezve te perzene prej plangut e pragut te vet nga mizeria e nje barabarie mesjetare.

Atje, kerkoj, neper ata damare te brishte, rrenjet e fisit tim  te dagdisur gjithandej Arberise. E ku jane, ku t/i gjej ataĆ¢ā‚¬Ā¦?

Oh, ku t`i gjej?

Gjurmet me cojne ne livadhet e Topalles se zhuritur neper ato tapi te grisura prej kohesh ne arkivat e Stambollit, (Konstatinopojes se dikurshme).

Per te gjetur atje ku ra asht e kafke, Pajo, yne .

Ne ato fushebeteja te Jemenit ne Lindje te larget, te Jeminit te mallkuar.  

Te Molla e Kuqe, ne ate toke te zhuritur, kur ishte kryezot, dhe ai pastaj, i ndjekur neper histori, i ngushtuar toke, i rrudhur, krahesh e degesh, neper lumenj te gjate, kurre te thare.

Sa e gjere dhe e gjateĆ¢ā‚¬Ā¦

Pike e pese shkepur eshte Fisi im neper gjeografi te ndare ne pese cope.

Vendmrizet qe ka Malezeza, i takojne historise se gjate, nje dheshkronje qe kur jane ato neper mes te Lugjeve te lumit te Zi ne anen tjeterĆ¢ā‚¬Ā¦

Keto toka te mocme jane mbyshur dhe braktisur, sa here qe kane levizur Konstatinopoja, Roma, KarpatianetĆ¢ā‚¬Ā¦ dhe ulurima e ujqerise se tyre.

Shpeshhere diten t/a bejne ate maksimen e mocme: ”Njeriu per njeriun eshte ujk!”.  

Ne ato toka te ngjitur me brezin e kafshuar, kur i/u eshte dashur per te shtyre, jo me pllembe dore, por me mile per te hyre  brenda hartes sime, per aq sa kane ren gjylet e topit, e sa i ka mbrojtur pushka e gjate, cifliqe, shtepi e kasolla, keto te ndara  pike e peseĆ¢ā‚¬Ā¦

Takimet i  kishin te Lisi i Rupes dhe guri i varreve qe, sipas ceremonialit te gjithe mblidheshin per t/ia dhene lamtumiren e fundit, si dhe per te bere pajtimin per t/u nisur ne lufte te Livadhi i Shehut. Dhe, keto rituale dhe tubime tradicionale kane humbur neper kohe, si edhe te ato te motmoteve, te lindjeve, te pagezimeve, qe shtoheshin me nje mashkull, lajmeroni jo me bori te bere nga briri i buallit, por me te shtena te armeve, se filanit i kishte lindur  djale.

Nje jete e re kishte shnderitur mbi male dhe nje pushke me shume ne ato kohe menxyrash. Se Korbi i Zi rrinte mbi koke, edhe ne male edhe ne Fushedjegur.   

Moti kohe kisha hipur mbi nje shale ati, Gjog i zi, joharlisur kam kaleruar ne te si me Arap te zi, koder me koder, shpat me shpat, flakerimeĆ¢ā‚¬Ā¦.me At te zi shaluar kam e shkelur gjurmeve te patkonjeve te tij, perkujtuar nga nje kronist shtegtar, shteg me shteg neper gjurmet e te cileve kane mbetur njolla gjaku dhe eshtarat e atyre; brinje, kafka dhe medaljone te ushtareve te mbetur ne fushbeteje.

Arapi i zi, ndonese troku i tij ka thyer shpeshhere heshtjen tinzare dhe ka vrare syrin e keq, qe ka ka bere magji pas mortit te shartuar pranvere me pranvere.

Me Arapin e zi kane shetitur han me han me jangjik ne shpine dhe, Gjogu duke nuhatur eren e tagjise neper hamaret e zbarazura te drithnikut, qe as per nejqind napolona nuk gjen me ble as tershere e elb te parvjeme. Gjogu ne kembe kotej dhe, kah shkelte kamba e tij prej Naissusit-Ulpianes-Skupia-Selanik, nuk lente marhame pa marre ne token tone qe buken e merrete tjeter kush.

Mbi Ure te Musketarit vertitet vetime ende pa u kenduar kenga e gjelave te mengjesit te pare, pa u hetuar nga kordoni i xhandaremerise qe pat shkelur pas Zaptise se terhequr pertej Grykes se Bosforit.

Kemba e tij me nallqe ka shkelur neper kallderme vringellime prane Shadervanit per te bere pazarin te dyqanet dhe mulliri i Kokerres. Sonte, thone eshte mbathur te nallbani dhe, ka humbur ne erresiren e dendur ende pa aguar dita e marhamesĆ¢ā‚¬Ā¦ s/ka kush ta marre neser ne vrapimin e gjate marhamen, pos Arapit, thone qarshise se vjeter. Per t/u ngarkuar me te rene terri i pare te dyqani i Deres se Madhe, ngarkuar me zarazavatet e shtepise qe e mban, per t`i quar atje ku i duhet zotriut te tij.

Gjogu i zi naten e fundit kishte nuhatur pusine dhe, ndier eren e duhanit duke, tymosur ne shkurrat e Majamalit. Ai nuk i binte dot shtegut qe te nxirrte ptej lumit.

Sa here ka terfatur keshtu, kur e detyronte i zoti, t/i  bie andej, thone i ka marre frejt ne dhembe dhe, nuk ka pas njeri qe mund ta ndale, derisa e ka kaluar pusin. Andaj, i zoti i tij vendosi te mos e ngiste me teper.  

Ndaloi per t/i dhene ca kokrra sheqer, Ć¢ā‚¬Ā¦dori, dori, gjogiii..

Ate nate  e percillte per ne shtepi Azgani me nje truproje me arme te fshehura qe i shkonin perkrah tij per t/a mbrotur nga ndonje sulm ne pusi qe i kishin marre ne nishan.

Asaj nate pahene nuk i besohej se shkonin neper shtigje qe truponte mes per mes te zaptuar nga pushtuesit pergjate rrjedhes se lumit te Bindit.

            Nuk kishte kaluar atypari asnje njeri i gjalle, disa kalimtare me halle kishin pritur deri vone per te kaluar lumin me shprese se mos po ktheheshin Azgani me Arapin e tij per t/iu bashkuar karvanit te prire prej tyre.

Por, kot.

Asnje udhetar tjeter nuk kishte shkelur me pas tyre. Dhe, ende nuk ishin kthyer prej nates se kaluar, kur kishin trupuar me nje karvan udhetaresh qe shkonin per pazar ne qarshine e vjeter te kazase per te marre kripe, vajguri dhe rralle ndonje zot shtepie blente edhe  kokrra sheqeri per kafe.

Deri sapo ktheheshin udhes per ne shtepi nga divanhanet e tyre , po i shikonin me habi.  

Mendja u thoshte se ata kane pase nje cete te armatosur deri ne dhembe  dhe i takonin ndonje familje te madhe qe po i siguronte me trupa andej nga kishin ardhur.

Para se te arrinin ne Majamalit kishin trokitur ne nje familje qe ishte e ardhur nga andej dhe, e vendosur aty nga zullumi i madh i shkelesit qe kishte marre neper kembeshkelur tokat e tyre pertej lumit. Nje njeriut i/u duk hija qe kishte trupuarĆ¢ā‚¬Ā¦pershendetje aty nuk kishte, vetem nje thirrje dhe kunderpergjegje.

- Hej,  Hej,Ć¢ā‚¬Ā¦

- Dy veta pak me pare u zhduken ne nje udhe mali, para se te vini ju, i/a ktheu, deri sa kthehej nga Rraha i fshatit perkarshi nje i aferm i tyre per te marre bredha dhe municion per arme, te cilat u/a kishte sjelle nga ana tjeter Azgani per nje toke te bashkeluftetareve te tij.

- Ata me pare i jane afruar shtepise se nje te afermi qe ishte perplot me mysafire dhe te braktisur nga ana tjeter e kufirit. Kishin trokitur te porta e kesaj shtepie per te kerkuar zotin e shtepise, kurse dikush nga burrat e kesaj vatre, u kishte thene:

Ka shkuar te Rraha per te marre do sende te sjellura mbreme, nga ana tjeter.

Ne konakun qe kishin pire kafe nje nate me pare, edhe dy bashkudhetaret me Arap te zi. Shoqeruesi, po i/a perkujtonte te zotit:

- Kontrolloi armet se  mbreme miku na i ka fshehur, Imzot.

- Nuk i besohet asaj se e ka perzier shtepineĆ¢ā‚¬Ā¦ i/a kthen ai.

- Nuk ka ku shkon, pastaj po ndodhi ajo qe po thua, vec nese e perbin toka.

- Toka ne kete kohe dhe ne kete nate te pabese mund t/i hane njerezit e vete.

- Ketu jemi si ne shtepine tone, Imzot. Shtepia e vellaut eshte perkrah.

- Kryezoti ne heshtje peshperiti, deri sa terfatet Arapi i Zi.

- Mirepo, ne nuk do te shkojme per tej se me duket paksa eshte heret, Ć¢ā‚¬Ā¦ do t/a ndezim nje zjarre perkarshi perroit qe te kemi vend per nje istikame.

Saora i ka mbledhur kryezoti nje krah shkurre qe ende nuk i/u kishte dale sythi i pranveres se hershme dhe ka ndezur nje fije shkrepse per te marre hov flaka e zjarrit.

- Nje sygjume e kisha marre per tre cerek sa na kane ngelur per deri sa te kendojne gjelat e pare,Ć¢ā‚¬Ā¦.

- Ti me bene roje, une po flej pak.

Edhe pse nena me ka porositur qe mos te flej, se plumbi te merr ne prita dhe ne gjume.

Nena, sonte me ishte lutur shume: 

-“ Pash gjiun qe ta kam dhane mos shko me mataneĆ¢ā‚¬Ā¦”. 

- Ia kam dhene besen se kjo eshte udha ime e mbarme, per ta cuar amanetin  dhe nje fjale bese qe kam dhene.

            Porositi truprojen e tij ta ruante derisa kryezoti mbeshtetej perbri zjarrit qe perbiu gjithcka pati ne ate castin e mbrame.

Truproja largohet pak per te marre ca shkurra pertej, Pushka i kishte mbetur ne mes dy zjarreve.

Prapa tij pelcasin pushket nje pas nje ne gropen e zjarrit dhe ne kryezotin.

Sokellinte dhe hingellonte Arapit te zi, ishte thyer e perthyer Lugjeve te Llapushes. Dhe, eshte degjuar pertej shtate kodrave e shtate brigjeve, duke u vertitur per rreth kryezotit qe i kishte mbetur pushka e pashkrepur nder duar te pergjakura deri ne berryla.

Arapi i eshte sjellur kryezotit dy a tre here, duke i marre ere trupit qe kishte marre pese a gjashte pushke ne trupin e tij.

- Jo larg jane degjuar klithjet e fundit te kryezotit:

- Ik, xhog se t/i duhet t/a marresh marhamen,Ć¢ā‚¬Ā¦ per ta cuar vetem ne shtepi.

- Se prej sotit je vetemĆ¢ā‚¬Ā¦

I thoshte ai ArapitĆ¢ā‚¬Ā¦ kur ishin ne vrap per ta marre marhamen, por kesaj here mezi i dolen ato fjale te mbrama nga goja.

Nje pale duci qe i kishte varur, i ka hedhur Arapi vringellime nga shpina,  dhe ka marre turr drejt lumit per te dhene lajme gjithandej se, “prej atij casti kryezoti te gjithe i kishte lene pa mbrojtje”.

Nje kordon i asqereve te karrakollit nuk kishte mundur ta kapte atin, ta frenoj, ta lidh as ta mbaje.

- O, na vrane, na vrane, pas shpine i kemiĆ¢ā‚¬Ā¦. Dy pushke i kam edhe une ne trup, por jame gjalle, shkoni kah kryezoti,Ć¢ā‚¬Ā¦  u bente me dore andej kah zjarri.

Thirri truproja qe kishte marre shtegun per te dal te shtepia,  jo fort larg,  Majes se Sukes.

Te nesermen Kryezoti u varros ne vendin e renies me pese - gjashta veta nga hoxha i katundit perkarshi, me nje batare te shtenash me arme.

Ne gur te varrit te koka.

Epitaf: U rilind.

Arapi, pa celur syte dita ka arritur ne shtepi qe t/a sjell kumtin e hidhur te Nenlokja qe e kishte rritur si dritat e syve.

Ajo kot priste ne dritare me duar ne gji.

Kthimin e Azganit.

Higellima e sokellima e Arapit me t/u kthyer nuk ka lene kmishe ne shtat, as njeri ne shtrat pa e quar peshe. Ishte dita e fundit, dhe prej asaj dite ai nuk ka dale nga shtepia, as ne marhameĆ¢ā‚¬Ā¦ ishte marhama e fundit e tij.

Dheu kishte vazhduar ta ruaj gjakun e njerezve te rene, gjithandej hartes sime.

 

*                                 *                              *                                         

 

 Shkelqimi i rrasave te gurit mbi cati dhe varrezat paepitaf.

            He per he sapo te shkeputesh nga asfalti i asaj rruge qe ndan ne dysh Majamalin e zhveshur nga petkat tradicionale, per t/u ngjitur pastaj vargmaleve neper ato rrepira perpjetes drejt tumave ilire ne trojet e Dardanise se dikurshme, i sheh nga shtrihen vijat e horizontit gjithandej me lugjet e thella per rreth qe i kap drita e diellit vetem ne mesdite.

Nga Majamali nje horizont i gjere, ku edhe njeriu e njeh njerezin me mire se kushdo tjeter.

Aty ku preken toka me qiellin, dhe majamali e prek diellin qe ne agmi.

Lumi i zi me uje te kulluar bore dhe burime te pashterrshme qe i bien Bjeshkes se madhe mespermes, duke i ndare ne dysh shkembinjet e thepisur e male dhe brigje, si dhe lugjet e gjera qe shtrihen ne horizontin e paskaj.

Kurre i keni harruar vargjet e Naimit “O ju malet e Shqiperise “, do t/u rikujtohen, se me nuk ka sepaku kendej “lisa te gjate “, por vetem “ shkurra, gergje,..e lumenje te kulluare”, si Lumi i zi, qe buron nga Malezeza.

 Dhe shume nga ata qe jane mbetur detyruar te largohen ne fund te mileniumit te kaluar dhe ne fillim te ketij miliniumi.

Ata pak banore qe kane mbetur ne plangun e tyre, mezi  ja dalin te qajne rrethimin e hekurt nga bota tjter, ku me ta vertitet edhe Kmeti i katundit, qe e perbene lagjen e Eperm te katundit.

Katundi; qe dikur kishte mbi 100 shtepi, qe tymonin para se te mbetet i boshatisur, ndersa sot ka ngelur vetem me disa sosh, ku edhe keta qe jane, po shperngulen per ti ikur kushteve te veshtira te jetes, dhe zullumeve qe ju behen perdite nga ana tjeter e kufirit.

Nje zbrazje e ngadalshme ka qene e pranishem qe nga vitet e 80-ta e kendej, por nje braktisje e madhe qe ka ndodhur sefundi  ka ndikuar ne mase te madhe edhe mosdalja nga humnera e luftes, qe i ka daktisur njerezite nga ky fshat, ne te kater anet e botes, dhe shume sosh u jane djegur me gjithe ate qe paten.

Mbi 5-6 shtepi  qe tymonin ne lagjen e Kodralive jane rrenuar nga themeli pas nje ofenzive te forcave paramilitare dhe militare serbe ne pranveren e bombardimeve.

Aty me pas nuk eshte bere asgje ne ripertrirjen e jetes se keputur ne mes maleve qe rrethojne.

Burimet e vetme qe kane regjistruar ngjarjet e ndodhura, e te cilat kane quar deri ne zbrazjen e ketyre trojeve juglindore, ishte bere me nje regjister fatkeq ”Plani-patkoi”deri sa po zbatohej ishte i hapur koridoret e Gligorovit, per pastrimin etnik. Kmetit te katundit i kujtohen lajmet e degjuar ne nje transistor i vogel ne burgun e Dobraves deri sa ishte i burgosur pershkak te dy bombave dhe te nje pushke te vjeter te gjetura ne rrenojat e shtepise se tij te vjeter. Ngjarje i kujtohen atij deri sa i evokonte kujtimet per ato dite te dhimbshme ne Burg.

Rashit i kujtohet kur djali i tij, i madhi, Nasi 12-13 vjecar ishte futur ne grupin e te prej 5-6 vetash, i cili si mashkulli i vetem ne familjen e tij, ishte kthyer per te kerkuar vellaun e tij, te vogel, qe kishte mbetur diku neper male ne diten e 5 prillit. Por fati e kishte shpetuar nga vdekja e sigurt.

Reshi kishte kryer denimin, por familja e tij ishte shperndare: disa ne Shkup, Kumanove, kurse Nasi, ishte derguar me nje grup refugjatesh ne SHBA. Ne ate cope toke ne mes te zjarreve.

Ne ate katund, dhe lufta dy vjecare ne Lugine, ka bere qe shume gjera te lexohen ne kendveshtrime te ndryshme, per kete dhe shume familje.Gjate luftes sefundit dhe te asaj ne Lugine  jane dhene tre-kater martire dhe nje deshmore lirie dhe shume sosh jane rradhitur perkrah kesaj lufte te lavdishme ne ate cope toke ne mes te zjarreve.

Ne epitafet e varrezave dhe atyre qe rane lufte te fshatit perkarshi, ku jane te varrosor deshmoret dhe martiret e lirise.

            /Ne kete cepe te Kosoves.

Liria eshte stacioni i fundit/.

Per shume kend, do te ishte e jashtekohshme marrja me gjerat e tejkaluara te kesaj lufte, sikur te ishin sanuar ne nje mase demet e medha qe kishin pesuar banoret e kesaj treve te Karadakut Lindor.

Katundaret kishin varur shpresen se do te perfshiheshin ne e rrethin e tyre. Dhe, se premtimet  jepnin shpresen  per ta rikthyer imazhin e gjallnimit ne katundin e Eperm, dhe se, do te rrafshohen kodrat dhe brigjet per ti bere toka te bukes.

-Ma nuk do te kete uri dhe skamjeĆ¢ā‚¬Ā¦ thone ata qe kane ngulitur shikimet drejt atyre qe deri dje pinin boz e salep ne qarshin e vjeter.

- Kush po e pin, po e din, kush nuk po e pin nuk po e din?- thoshte bozagjia qarshise se vjeter para hamamit te Xhamis se madhe.

            Si sot u kujtohet atyre qe jane gjall edhe nje rrushaqi qe kishte ardhur te Vojsa binake, rrush per te shitur, atyre rrushagjive qe u/a kishin shkullur gixhat e rrrushit.

Ai mbante ne dore veshin e rrushit.

 Dhe, u thoshte katundareve:

-Hooo rrush, hoo rrush, sikur ky nuk ka kurrkush.

Rrushashitesi qe kishte shetitur tere fshatin me veshin e rrushit ne duar nuk i kishte dalur pazari i dites as per treqind derhem bereqet qe ti ndrroi me kokrrat e rrushit te zi, te sjellura per tre ore rruge me kroshnjen e tij.

Sepse ne tepricat qe jane perfshire fshatrat e kesaj ane, hambaret kane mbetur pa asnje kokerrmisri a gruri, dhe katundit nuk i mbetej tjeter shteg veq te boshatiset qe me keto fryme qe kishte ne kembe nuk po i/a mbushte syrin, per te quar ne kandar numrin e kokrrave qe i/u rrinin karshi hyqmetit per zgjedhjet apo rizgjedhjet e “poslavnikeve” te tyre.

Nese mund te behet dicka para se te zdirgjet kufiri pergjate Lugines Lapushes si ne kohen e kralit/ thoshte xha Cipi i cili kishte para veti tre-kater krere me dhi, duke i ruantur tinez nga hyqmeti i ri qe ishte vendosur parabrioneve.

- Dhite demtojne pyjet, dhe eshte marre vendimi i qeverise qe te zhduken.

Atij qe i qendet ndonje krere keci apo dhie, do te ndeshkohet me gjoba te medha dhe do te denohet me burgim.

Kjo ishte perhapur ka kohe por xha Cipi i kishte bere nje kasolle dhive ne pyellin e denture te shtepive perkarshi udhes se pazarit.

Atij nuk i shkonte ndermend se mund ta diktonte ndokush, dhe do te bahet gazi i botes qe katundaret e Dardhishtes po e “rrejkan hyqmetin”.

Edhe dhite e Cipit ishin bere te egra si hergelet e xha Syles me kumone, por dhive i/u ishte hequr rrakataqka, dhe nuk dihet mese degjohej miklima e tyre.

-Per kete nuk merre guxim ti kundershtoi askush, dhe nuk jane kunder askushit, thote nje nga ata te vetmit ne lagjen e mesme te Dardhishtes, por pse sepaku nuk eshte bere me rend mbledhja e “tepricave” shtepi per shtepi nga aksioni i  fundit i grumbullimit te tyre. Kadralive me tre pare jetima qe kishin mbetur me burrat e vrare ne betejen e fundit.

Dhe, sepaku ti kishte  nje shikim atyre shtepive, por sic thrriste Kmeti i Dardhishtes, Kacia .

Ai vit ishte I rende pe Dardhishten.

Gacia fillikat vetem duke kaluar, si neper ate dhƃĀØ, si nje toke te huaj dhe te harruar edhe nga zoti, i zgjidhte lopet me kerpesh ne aher te jetimave per ti mbushur detyrimet ndaj atyre qe  plaqkiten per te thelluar hendekun ne mes te njerezve.

Kacia ne emer te katundit , i la pa i marre edhe eshtrat e mesuesit te vrare bashk me bashkshorten e tij me tre kaqak te tjere, te varrosen pa adrese, sepse ishin armiq te ”hyqmetit”.

Malkimive te nenave dhe amanetet e te reneve, thone sot e ate dite u ndihet xhema nen dheun qe nuk ka te vene te koka nje epitaf.

 


   Si te behen malet me zile qe t/i degjojme renkimit e tyre.

Ndegjohen renkimet e maleve.

            Ne ngjyrat e gjetheve te kuqrremta dhe te zverdhura te atyre drunjeve, paraqiten me shume se ne kujtesen tone, tere ato rrepira te cilat kane zene vend qysh ne nisem te vjeshtes se pare, shkretetiren, e te futet ne plleshmerin e maleve dhe fushave.

Ato e kane permbyllur nje kaptine ne vete dhe ende po perfundojne ne nje asgjesim te pakontrolluar me mundesi te vogla gjalenimi.

Pa pritmas sikur ne ngjyrat e gjetheve te zverdhura te atyre drunjeve, paraqiten me shume se ne kujtesen tone.

Si t/i bejme mallet me sy, vesh e goje qe te flasin sikur ne legjendat.

- Po vjen sopataĆ¢ā‚¬Ā¦sharra.

Ato megjithese, po kalojne ne meshiren e sharragjive, prapseprap po lengojne nga prerja e pa meshirshme, se:

“Liria u erdhi maleve tona vetem sa per t/u prer, sikur edhe ne kohen jo te larget, kur preheshin pa meshirshem me nje dakordim te atyre qe dhane urdher per t/u ra, si rrufeja sa hora u cbene nga maja deri ne rrenje.

Por atehere sa preheshin ato rriteshin per nje nate, ne ate legjenden per Malezezen. Ende disa bejne sehir, duket se i ka ra ne teh, / adetit te moqem / , pas prerjeve ato me shume rriten, sesi duhet te shfrytezuar ne menyre te eger, pa u ndeshkuar nga askush, edhe pa i llogaritur shpenzimet per t/i pertrir e pyullezuar malet e zhveshura.

 Ato drunje e dege dhe shkurre te daktisuar per te cilat nuk qane halllin askush, sepse nuk kane lote, por vrushkull uji cyrrill rrjedh, dhe ashtu si jane ne ate gjendje te mjerueshme mbesin.

Ja vlen per t/i vajtuar per hallin atyre nga dikush qe ja din rendesin e tyre.

Ca rrepira te pyllezuar ne malezeze kane bere qe kjo te duket pak me ndryshe nderkaq, pjesa tjter perkarshi tyre ne brigjet pertej, i ka pervluar dielli, dhe eshte mbetur fare i zhveshur si gjithandej korieve.

Ne syrin e njeriut qe nuk ka force ti ribeje ato, shihen ashtu si jane edhe ne pjesen jugperendimore te kesaj malesie te mbetur shkret, prej aty ku ngjten me vargmalet  me anen tjeter.

Si duket kete nevoje per pyllzimin e malesise se zhveshur nga fauna, kane ndikim edhe dora tjter ne shkaterimin e flores se pasur te kesaj pjese.

Shkembinje te thepisura kane ngritur krye aty ku eshte shterrur blerimi. Po ia shton bukurin edhe po te mund te shpallet si park nacional dhe i mbrojtur nga ligji.

Po kush munde t/a beje kete vetem me ane te kurreshtjes dhe shprehjes se brengosjes me ate cka po ndodh, dhe cka mund te behet me tutje- thote rojtari qe mban nje kapel ne dore dhe nje cant lekure te varrur ne krah.

Prerje e pa kontrolluar e pyjeve, behet po nuk dihet se cka eshte be ne mbrojtjen e tyre, nga sopata dhe sharra.Ato sikur jane kthyer ne mite per baraspeshen ekologjike te pyjet e pasura, qe sa prehen, aq shtohen edhe per tre here me shume.

Po shkaterohen me apo pa vajin tone, ky thesar i  natyrores artistike qe ka krijuar zoti, dhe qe po zhduket, sikur te mos ishte fare.

            -Po na ndodh, se nuk kishim apo nuk duam te kemi nje thesar, qe duhet te jete ndjenje e te gjithe njerezve, ashtu si do te thoshte nje njeri i famshem.

" Me shume e dua nje peme, sesa nente njerez sebashku",- thoshte Betovenit.

" Per te mbjell nje rrenje peme nuk duhet shume flori, por vetem pak dhƃĀØ dhe dashuri " .

Mbase kjo sado pak nuk mund t/a zbuse sa duhet ndjenjen e njerezve per ta shpyllzuara nga koha kur " pyjet i benin  toke buke".

Ndjenja per buken i kishte detyruar ata njerez me pare ti benin toka buke , kur se tashti ato kane perfunduar ne djerrina dhe te lena shkrete prej banoreve te saj tradicional, te cilet e kishin ne zemer dhe shpirt kete pune krahu.

Ne nje bregore te zhveshur pikat  cyrril te ujit qe rrjedh nga shpatiet tregon se uji i ketyre burimeve, ashtu sikur rrjedha e tyre eshte e natyrshme qe te ujisin pa ndal malin e prekur per shkaterrim.

Dashamiresia per malet, le t/u sherbejne edhe njerezve per te ruajtur trashegimin e ketij thesari dhe baraspeshen blu.

Ishte kjo urata per me e mire per ata se si te behet mali me zile qe ti degjojme renkimit e tyre.


Katundi i keputur e percoptuar pergjysme ishte mbetur.

Dardhishtes gjallerin e sheh vetem permes cicerrimave te zogjeve, blegrimave te deleve dhe palljen e lopeve.

Katund, ky qe shtrihet gjithandej ne lindje dhe i kthyer kah diellet, sikur te ishte nje luledielli, dhe ka ndryshuar gjate shekujve, pasi popullsia e saj ka shkuar nga qindra sosh ne me pak se dhjetra vete .

Shumica  kane ikur jasht vendit  per te punuar angari, doli ku doli.

Sot per sot vetem 30 koke te tyre bejne jeten ne Dardhishte.     

Katundi qe eshte nga njera ane e kufirit te coptuar, sa here u ka dalur udha ti bien aty pari, ndersa ne ane tjeter lagjja e pjeses tjeter eshte ne zonen pertej kufirit, ku popullsia, e dy fshatrave eshte e nje gjaku dhe e nje fshati, por ato qe gjenden ne pjesen serbe te kufirit duan te vijne ne Kosove, pasi nuk ndjehen te sigurt, atje ku jane matane kufirit.

Fshatrat qe shtrihen ne anen juglindore, kane ndryshuar gjate viteve te fundit, pasi popullsia e saj ka ikur nga 600 ne me pak se 200 koke ne dekaden e fundit. Shumica prej tyre kane ikur  per te punuar, kur ishte trazuar provinca.

Sot per sot vetem 30 fshatare qe bejne jetojne ketu. Pjesa tjeter, gjate luftes, madje qe kur u vrane gjashte veta ne luften e fundit, nga ekzekutoret serbe, jane transferuar neper vendet fqinj, per te qene me te sigurt.

Frika i ka quar ata te lene plagun per te gjetur streh ne ndonje vend tjeter, kjo eshte shkaku kryesor per largimin e pjeses tjeter qe ka zbritur ne vendet tjera me te sigurta.

- Nje nga ata fshataret qe ka mbetur ketu,.. thote nje nga ta karshi varrezave me gure paepitaf duke treguar varrezen pak metra me larg ne anen tjeter te kufirit.

-Te vdekurite tane jane bere te huaj ne token e tyre,- tha ai deri sa pshertima e tij vegullonte burrat vigaj qe sa here e deshte novoja, i benin dy pushke bashk per te mbrojtur deri aty ku e kapte pushka, dhe garethi i thurur prej tyre.

Rruga ne anen tjeter eshte perplot me traktore dhe kamione qe zhurma e te cileve terheqte vemendjen e atyre qe truponin gjithandej.

Nuk eshte ndonje fshehtesi e pazakonshme, nese kerkon prej tye se cila rruge apo shtege te qete andej apo kendej, sepse me te rene terri mbyllen neper vatrat e tyre per te bere dertin per diten tjeter qe vjen.

Ata qe merren me pazarin e dites i shesim placket e tyre matane, dhed kthehen pa rene terri ne shtepi, dikush ka sjell nga mallra per ti shitur ne pazarin e kasase se dikurshme, dhe shpesh te mesuar nga zullumi i tagermbledhese dhe per ti u shmangua keshtu tatimit, i bien trup, kah te munden.

Nje katund pertej eshte afer disa mile larg nga pika e karakolli qe kontrollohet nga xhandarmeria.

Fshat ka nje popullesi tecilet flasin ndryshe nga njeri tjteri, por koha shpesh i ka detyruar ti mendojne dhe ti masin sendet me kandar te njejte.

Jo shpesh kane pasur edhe ferkime.

Tre shtepi qe jane boshatisur fare nga pronaret e tyre, po nuk jane bindur se edhe ata duhet te largohen pertej kodres mu pershkak te ndrrimit te sundimit mbi ato prona, ku prej se eshte mbjelle farra e kallamoqit kane ndrruar kater apo pese, dhe asnjeri prej tyre nuk ka afruar asgje tjter pos hunit dhe kanopit.

Keta qe kane mbetur nuk jane perzier fort gjate perleshjeve te fundi.

Ata historikisht madje ne disa raste gjate pergjakeve qe kane reshur kendej dhe andej mezhdave qe levizin perdite kane udhetuar me fqinjet e tyre deri ne qytezen me te afer te per te ndaluar mosperdorimin e armet dhe dhunen e ushtruar nga autoritetet pushtuese.

Nje dite ata kur kane hyre bandat vrastare dhe plaqitese nga ana tjeter te Dera e Kapise kane dalur per te lutur qe mos te digjet fshati dhe te mos vriten njerezit pershkak te nje logjike vrastare te kujtuar nga shekujt e kaluara.

Tashti, edhepse jane te pafajshem, ata mund te mosdetyrohen nga nga fqinjet e tyre per tu largohen me forcat pushtuese, por vetedija e popullates eshte e nderlidhur gjate shekujeve.

Agoni, nje nga ata qe ka ardhur ne pjesen perendimore, mbahet me te ardhurat qe i qojne dy vellezerve te tij, qe jane duke punuar jashte.

Nje dite Agoni i thirri vellazerit ne telefon dhe ju tha; eshte mire te mendojme per ta bere shtepin tone, atje...- tha me gjysme zeri, sepse e kishte te veshtire t/ia kthente shpinen plangut te stergjyshereve te tij.

Ata gjithcka kishin lene per ate cope toke, ku preheshin te qete edhe eshtarat e atyre qe rane ne mbrojtjen e vendit.  Agoni me vellazerit e tij, kishte guresyer shume per te bere nje shtepi, sikur edhe te tjeret, sepse nuk duan te rrine ne anen tjeter  pas perleshjeve qe kane pasuar njepasnje.

-Ani, Goni si te thuash ti, e din si ashte hesapi atje se ti po jeton dhe e ndjen me shume se kushdo tjeter, dhe ke kaluar neper tre ofenzivat e luftes se fundit.

-Shyqyr qe je gjall.

I tha me ze te merzitur vellau i tij i madh, Himi.

-Po si t/ia kthejme shpine, atyre qe ende nuk iu ka mbire bari mbi varre.

-Rilind.

Me kete jane pajtuar edhe vellzerit qe edhe ata duan te marrin  shtepi ne anen tjeter te lumit.

Per kete kishte vendosur qe te dal ne nje dite treg te pashpallur pran manastirit, edhe pse pronaret qe jane larguar me ata qe mbajten nen zap token e fqinjeve te tyre mund te gjenden lidhje paralele permes korriereve qe flasin me gjuhen e tregut dhe interesit.

- Goni nese del matane merre edhe ndonje kerr me targa te vendit. E porositi vellau tjeter... u be cka u be, ia dalim disi.

Nese blen nje nga ato makinat me targa te reja, merre edhe plaqka tjera dhe nisu per ne anen tjeter qe te kerkojesh, nga dora tjeter, gjindu si te mundesh.

E porsoten Agonin vellazerit e tij.

Banoret e te dy aneve te kesaj zone te keputur pergjusme me logjiken e ndarjes dhe raportit te forces kane mendime dhe iluzione te ndryshme per shiteblerjen e sendeve dhe pronave te tyre, por nje gje eshte qe dihet mire.

Atyre nuk u ka mbetur tjter dere.

Vec me u que...

 Ata nuk do te ndjejne mungesen e tjeterit, sikur te mos kishin lene ato qe nuk mund te barten as me trap, as me makine, as me areoplan.

Tregtaret  mundohen ti shpjegojne njeri tjterit per te gjetur gjuhen e perbashket qe te barazohen disi ne tregtimet n mes veti se, jo te gjithe jane pergjegjes per zollumet qe kane ndodhur ne te kaluaren, jo fort te larget, por shumca sosh nuk jane fare te interesuar per kete  gje, qe troq e thone se eshte llogaritur me kalem te tjeterkujt dhe pa hangjin.

Megjithate, anasit ankohen per cmimet e larta dhe per faktin tjeter se kane mbetur nen meshiren e stershitesve dhe spekullatore jo te ndergjegjshem qe i blejne ato nga ata ne anen tjeter me lire, e per t/ia shitur pastaj fqinjeve tjere tre fish me shume.   

Para pake ditesh nje shtepi qe ishte shitur per dhjetra e qindra marka dhe eshte stershitur per miliona tjetrit qe e ka pasur ne fqinjesi te mire, kurse disa tjere kane gjetur per ta stershitur nje apartament qe donte ta blinte nje nevojtare i muhagjerise qe ishte shperngulur per ta rehatuar veten dhe familjen e tij, i cili domosdo duhej te kishte dhe ka kontaktuar nje korrier per ti siguruar atij kontraten e ligjshme.

Nga te dy anet eshte mbjellur, dhe me vite eshte ngulitur ne vetedijen e tyre se pazari i mban ende lidhjet dhe ndarjet ne mes te njerezve te fshatit te keputur dhe percoptuar pergjysme. Amen.